INFJتیپ شخصیتی: شنونده ژرف‌بین

خاله پروین نوشت: «پس روی دوازدهم توافق کردیم؟» و گروه خانوادگی یک دقیقه نشده جواب داد. دایی ناصر یک لایک فرستاد. مادر ریحانه سه تا. یکی عکس سفره‌ی پارسال را گذاشت، همان میز درازِ کنار پنجره، با دیس سبزی‌پلو با ماهی که نصفش رفته بود.

ریحانه همه را توی مترو خواند و چیزی تایپ نکرد. شش سال بود در این گروه بود و شاید چهل پیام به اسمش ثبت شده بود، بیشترشان «نان برنجی با من» یا «رسیدم خونه». دقیقاً خجالت نبود. دوازده نفر که هم‌زمان حرف می‌زدند جایی برای آن جور جمله‌ای که او دوست داشت بنویسد باقی نمی‌گذاشتند، جمله‌ای که بعداً بتواند پایش بایستد.

چیزی که توجهش را نگه داشته بود دخترخاله‌اش مهرناز بود. مهرناز معمولاً پاراگراف‌پاراگراف جواب می‌داد، با شوخی‌هایی درباره‌ی اینکه کی کنار کی بنشیند. امروز ساعت ۹:۱۴ نوشته بود «خوبه» و ساعت ۹:۳۱ «هر جور راحتین»، هر دو بدون نقطه. انگار هیچ‌کس دیگر متوجه نشده بود. گروه رفته بود سراغ اینکه مادربزرگ هنوز از پس پله‌های رستوران برمی‌آید یا نه.

ریحانه جوابی را در گروه شروع کرد: «مهرناز، دوازدهم واقعاً برات خوبه؟» نگاهش کرد. اگر این سؤال جلوی همه پرسیده می‌شد، مهرناز را وادار می‌کرد بگوید آره. پاکش کرد و به‌جایش پنجره‌ی خصوصی را باز کرد. «امروز صبح شبیه خودت نیستی. لازم نیست توضیح بدی. اگه خواستی حرف بزنی من امشب هستم.» «خواستی حرف بزنی» را کرد «خواستی یکی کنارت باشه»، دو بار خواندش و پیش از رسیدن به ایستگاهش فرستاد.

در گروه خانوادگی هم یک خط اضافه کرد تا سکوتش مادرش را نگران نکند: «دوازدهم خوبه. نان برنجی با من.» چهار لایک رسید. همان لحظه که پا روی سکو گذاشت گوشی‌اش دوباره لرزید، و این بار فقط مهرناز بود. نوشته بود: «تو همیشه از کجا می‌فهمی. دوازدهم همون روزیه که قرار بود با پدرام بریم زیر یه سقف. به هیچ‌کس نگفته‌م که به هم خورده.» ریحانه بی‌حرکت ایستاد تا قطار از ایستگاه بیرون رفت. تایپ کرد: «پس اول به من بگو. ساعت هشت زنگ می‌زنم.»

۲۳:۴۰. گزارش باید نُه صبح تحویل داده می‌شد، و از هر نظر که اهمیت داشت از سه‌شنبه تمام شده بود. ریحانه پنج هفته رویش کار کرده بود. چهل‌ویک صفحه درباره‌ی برنامه‌ی کتاب‌خوانیِ بعد از مدرسه، با آمار حضور، سه مصاحبه، و بخشی که بیشتر از همه برایش مهم بود، جایی که پسری نُه‌ساله به اسم ایلیا توضیح می‌داد چرا حالا برای برادر کوچکش کتاب می‌خواند.

امشب روی هیچ‌کدام از اینها کار نمی‌کرد. روی پانویس چهارده کار می‌کرد. پانویس به یک پیمایش ارجاع می‌داد، و در عنوان پیمایش جایی فاصله‌ی کامل آمده بود که بقیه‌ی گزارش نیم‌فاصله داشت. درستش کرد. بعد دید شماره‌ی صفحه‌ها در پیوست دو میلی‌متر پایین‌تر از متن اصلی نشسته، و «کودکان» و «دانش‌آموزان» جوری جابه‌جا می‌شوند که قبلاً هیچ‌وقت اذیتش نکرده بود. حالا هر عیب کوچک مدرکی به نظر می‌رسید بر اینکه کل کار سرسری است. کسانی که درباره‌ی بودجه تصمیم می‌گرفتند سرسری بودن را می‌دیدند، و یازده بچه بعدازظهرهای سه‌شنبه‌شان را از دست می‌دادند. در این ساعتِ شب، این زنجیره کاملاً محکم به نظر می‌آمد.

همکارش شهاب شنبه پیشنهاد داده بود نمونه‌خوانی‌اش کند. گفته بود: «نه، خوبه، خودت به اندازه‌ی کافی کار داری.» چون داشت، و چون سپردن چیزی ناتمام به دست کسی مثل سپردن دفتر خاطرات بود. حالا او را خوابیده تصور کرد و، کوتاه و ناعادلانه، دلخور شد که هیچ‌کس اصرار نکرده بود.

ساعت ۰۰:۲۵ مچ خودش را گرفت که داشت برای بار دوم «دانش‌آموزان» را به «کودکان» برمی‌گرداند. این همان علامتی بود که می‌شناخت. بلند شد، یک لیوان آب پر کرد و صفحه‌ی ایلیا را بلند برای آشپزخانه خواند. خوب بود. آن صفحه دلیل وجود چهل صفحه‌ی دیگر بود، و هیچ خواننده‌ای به آن نمی‌رسید که به نیم‌فاصله فکر کند.

برای شهاب نوشت، که صبح بخواند: «باید شنبه می‌گفتم آره. می‌شه قبل از نُه صفحه‌های ۳۰ تا ۴۱ رو نگاه کنی؟ فقط همون‌ها.» بعد فایل را با اسم تازه‌ای ذخیره کرد، درِ لپ‌تاپ را بست و پانویس چهارده را دقیقاً همان‌طور که بود رها کرد.

دسته‌کلید یازده کلید داشت و روی هر کدام یک تکه چسب، با دست‌خطی که به عقب خم می‌شد. اتاق کارکنان. صندوق برگشتی‌ها. زیرزمین، استفاده نشود. نیلوفر، مسئول شعبه، ساعت ۸:۱۵ آن را کف دست ریحانه انداخت و گفت برچسب‌ها کار خانمی است که نوزده سال این شغل را داشت. «لابد دلت می‌خواد از نو بنویسی‌شون.»

ریحانه دلش نمی‌خواست از نو بنویسدشان. ساعت اولش را در کتابخانه‌ی عمومی صرف یاد گرفتن سامانه‌ی برگشتی‌ها کرد و ساعت دوم را صرف یاد گرفتن آدم‌ها، که کسی از او نخواسته بود. حسام، پشت میز امانت، بیشتر از همه حرف می‌زد و کمتر از همه به حرفش گوش می‌دادند. پگاه، که گوشه‌ی کودک را می‌گرداند، هر بار نیلوفر از ساعت کاری جدید حرف می‌زد ساکت می‌شد. مردی با کاپشن سبز ساعت ده آمد، روی همان صندلیِ کنار شوفاژ نشست، و هیچ‌کس به او سلام نکرد، هرچند معلوم بود همه می‌شناسندش.

سر ناهار حسام پرسید تا اینجا چه نظری دارد. جواب واقعی داشت. فکر می‌کرد ساعت کاری جای حساسی است و با پگاه مشورت نکرده‌اند. گمان می‌کرد سه ماه دیگر این موضوع مهم شود. به‌جایش گفت: «همه مهربون بوده‌ن.» که این هم راست بود، و کته و ماست‌وخیارش را خورد. برای اینکه آدم بلندبلند درباره‌ی چیزی حق داشته باشد خیلی زود بود.

بعدازظهر برگشتی‌ها را در قفسه می‌چید که لای یک کتاب آشپزی کارتی پیدا کرد، با همان دست‌خطِ عقب‌خم: «آقای عارفی، کاپشن سبز، دوست دارد روزنامه‌ی پنجشنبه را برایش کنار بگذارند. حال دخترش را بپرس.» پس نفر قبلی هم آن کار دوم را می‌کرده.

ریحانه کارت را در جیبش گذاشت. ساعت چهار روزنامه‌ی پنجشنبه را تا کنار شوفاژ برد و روی دسته‌ی صندلی گذاشت. گفت: «من تازه اومده‌م. به من گفته‌ن حال دخترتون رو بپرسم.» مرد با تعجب سر بلند کرد، بعد کاپشنش را از روی صندلی بغلی برداشت.

ریحانه داشت عدسی را هم می‌زد که پیام رسید. «خیلی ببخشید، سر کار یه چیزی پیش اومد، می‌شه بذاریمش هفته‌ی بعد؟» از بهار این بار چهارم بود. آناهیتا مثل همیشه یک ردیف شکلک غمگین هم ته پیامش گذاشته بود.

جوابی که ریحانه تایپ کرد همان همیشگی بود. «اصلاً اشکالی نداره! امیدوارم کارت سبک‌تر شه.» شستش بالای فلش ماند. این جمله را، یا یکی از خویشاوندان نزدیکش را، فروردین فرستاده بود، اردیبهشت فرستاده بود، و شب تولد خودش هم، وقتی آناهیتا نود دقیقه دیر رسید و تا نیمه‌شب از مدیری حرف زد که ریحانه حالا دیگر می‌توانست از حفظ نقاشی‌اش کند. ریحانه به همه‌اش گوش داده بود. در این کار خوب بود، و آناهیتا هم به آن احتیاج داشت. ولی جایی زیر صبرش حسابی بی‌صدا در جریان بود، و امشب می‌توانست جمعش را بخواند.

نقشه‌ی دیگری خودش را نشان داد، و به شکل ترسناکی راحت بود. می‌توانست آن خط سرحال را بفرستد و بعد فقط سرش شلوغ باشد. دیرتر جواب بدهد. تیرماه وقت نداشته باشد. تا پاییز دیگر چیزی نمی‌ماند که بشود به‌همش زد، بدون هیچ صحنه‌ای، و آناهیتا هرگز نمی‌فهمید چه شده است. ریحانه یک بار دیگر هم این کار را کرده بود، با یکی از دوستان دانشگاهش، و هنوز نمی‌توانست اسم او را بشنود و دلش کمی فرو نریزد.

اجاق را خاموش کرد. «اصلاً اشکالی نداره» را پاک کرد. چیزی که نوشت بیست دقیقه وقت گرفت و چهار جمله از آب درآمد: «برای امشب عصبانی نیستم. از این روال دلخورم، و گذاشتم روی هم جمع بشه و بهت نگفتم، که در حق تو هم انصاف نیست. وقتی هم که همدیگه رو می‌بینیم بیشتر من گوش می‌دم، و کم‌کم حس می‌کنم دارم خدمات می‌دم، نه اینکه دوستت باشم. ترجیح می‌دم اینو بد بگم تا اینکه غیبم بزنه.»

فرستادش و گوشی را دمر کنار نان گذاشت. یک دقیقه نشده زنگ خورد. ریحانه گذاشت دو بار زنگ بخورد تا از صدایش مطمئن شود، بعد برداشت. گفت: «فعلاً عذرخواهی نکن. فقط بیا شام بخور. برای دو نفر هست.»

الهام لپ‌تاپ را روی میز کافه به طرف او هل داد و گفت: «تو فقط بگو کِی کجا باشیم. بین ما فقط تویی که جلوتر رو می‌بینی.» دیبا با دهان پر از کیک هویج سر تکان داد. این‌طور شد که برنامه‌ریزی چهار روز سفر ساحلی برای سه نفر به گردن ریحانه افتاد.

از نقشه شروع نکرد. از آن دو نفر شروع کرد. الهام تازه یک سال شیفت شب را تمام کرده بود و می‌گفت می‌خواهد همه‌چیز را ببیند، بعد توی اولین اتوبوس خوابش می‌برد. دیبا از آب عمیق می‌ترسید و هیچ‌وقت به آن اعتراف نکرده بود؛ فقط همیشه مایویش را «جا می‌گذاشت». پس ریحانه مهمان‌خانه‌ای را انتخاب کرد که صبحانه‌اش تا دیروقت بود، پیاده‌روی تا فانوس دریایی را به‌جای صبح اول در صبح دوم گذاشت، و ساحلی پیدا کرد که آب تا پنجاه متر از زانو بالاتر نمی‌آمد. هیچ‌کدام از اینها به عنوان دلیل وارد سند مشترک نشد. در سند فقط نوشته بود: «روز ۲، ساعت ۱۰:۳۰، فانوس دریایی، مسیر هموار.»

قسمت سختش روز سوم بود. بین ساعت ۱۳ تا ۱۸ هیچ‌چیز تایپ نکرده بود. می‌دانست در آن فاصله چه می‌خواهد: تنها تا بندر قدیمی برود، با یک دفترچه روی دیواره بنشیند و پنج ساعت با هیچ‌کس حرف نزند. بعد از دو روز هم‌سفرِ خوش‌مشرب بودن، همان‌طور به آن احتیاج پیدا می‌کرد که دیگران به ناهار. اینکه چطور به گوش می‌رسید قصه‌ی دیگری بود. «وقت آزاد (جدا از هم)» روی صفحه شبیه گله از دوستانش بود.

تایپ کرد: «بعدازظهر روز ۳: خیابان خرید؟» و نگاهش کرد. الهام عاشق خیابان خرید می‌شد. ریحانه با یک پاکت کاغذی در دست پشت سرشان کشیده می‌شد، لبخندزنان، ساکت‌تر و ساکت‌تر، و روز چهارم با هر دوشان تندی می‌کرد و توضیح نمی‌داد چرا. این آزمایش را در سفرهای دیگر انجام داده بود.

آن سطر را پاک کرد و نوشت: «روز ۳، ساعت ۱۳ تا ۱۸: هر کس برای خودش. من تنهایی می‌رم بندر، چون بعد از چند ساعت تنهایی آدم خوش‌اخلاق‌تری‌ام. شام با هم ساعت ۱۹، ماهی کبابی، مهمون من.» بعد، پیش از آنکه بتواند نرمش کند، سند را به اشتراک گذاشت.

گوشی ساعت ۹:۰۵ صبح پنجشنبه رفت توی جانانی، بین نصفه‌ای نان بربری و یک شیشه مربای آلبالو. ریحانه خیال نداشت آنجا بگذاردش. فقط به صفحه نگاه کرده بود، دو تماس بی‌پاسخ از مرجان دیده بود و پیامی که با «وقت داری؟ خیلی لازم دارم» شروع می‌شد، و حس کرده بود چیزی در سینه‌اش مثل لاستیک پنچر خوابید.

هفته‌اش هفته‌ی آدم‌های دیگر بود. شنبه یکی از همکارها توی راه‌پله گریه کرده بود. دوشنبه برادرش برای جمله‌بندی ایمیلی به صاحب‌خانه‌اش کمک خواسته بود، که دو ساعت وقت گرفت چون مشکل ایمیل نبود. سه‌شنبه‌شب مرجان هفتاد دقیقه درباره‌ی اینکه از کارش بیرون بیاید یا نه حرف زده بود، و ریحانه تقریباً هیچ نگفته بود و به گرمی برای راهنمایی‌اش از او تشکر شده بود. هر دقیقه‌اش را از ته دل گذرانده بود. و با این حال تا چهارشنبه داشت با صدایی حرف می‌زد که خودش می‌شنید کمی بیش از اندازه مهربان است.

پس آخر هفته عمداً هیچ‌چیز در خودش نداشت. گلدان انجیری را که از زمستان کج شده بود عوض کرد. گل‌گاوزبان دم کرد و گذاشت سرد شود، در حالی که شش صفحه از دفترچه‌اش را پر می‌کرد، هیچ‌کدامش درباره‌ی کسی که می‌شناخت، بیشترش درباره‌ی قصه‌ای که یک سال بود در ذهنش زیرورو می‌کرد: نگهبان فانوسی که نامه‌هایی به دستش می‌رسد که برای کس دیگری نوشته شده. حدود ساعت سه فهمید تمام روز یک کلمه بلند نگفته است.

عذاب وجدان سر وقت رسید، نزدیک غروب. مرجان خیلی لازم داشت. ریحانه دست روی درِ جانانی ایستاد و روراست تا تهش فکر کرد. اگر حالا زنگ می‌زد، ده دقیقه خوب گوش می‌داد و بعد کم‌کم از کسی که دوستش داشت دلگیر می‌شد. فردا چیزی برای دادن داشت.

گوشی را بیرون آورد، رشته‌ی پیام‌ها را باز نکرد و نوشت: «تماس‌هات رو دیدم. نادیده‌ت نمی‌گیرم. امروز هیچی ته وجودم نمونده و تو لایق بهتر از اینی. فردا ساعت چهار، دربست در اختیار توام. پیشنهاد کار رو هم بیار.» بعد گوشی برگشت کنار بربری.