قاطع در برابر آشفته: معنی A- و T- بعد از تیپ شخصیتی MBTI چیست

تستی دادید و نتیجه‌اش شد ISFP-T. دوستتان ESFP-A گرفت. دوست سومی که تست را در یک دورهٔ آموزشی محل کارش داده بود فقط چهار حرف گرفت، بی‌خط تیره، و حالا می‌خواهد بداند شما دو نفر کجای کار را اشتباه کرده‌اید.

هیچ‌کس اشتباهی نکرده است. حرف بعد از خط تیره یعنی قاطع یا آشفته و از تست یک وب‌سایت مشخص می‌آید. این حرف هیچ‌وقت جزو ابزار مایرز-بریگز نبوده و نیست. با این همه، چیزی واقعی را می‌سنجد؛ همان چیزی که چهار حرف عمداً کنارش گذاشته بودند.

حرف پنجم از کجا می‌آید

این پسوند مال 16Personalities است؛ تستی رایگان که خیلی‌ها آن را می‌دهند و بسیاری اولین بار تیپ خودشان را همان‌جا دیده‌اند. اسم پرسش‌نامه‌اش NERIS Type Explorer است و به جای چهار مقیاس، پنج مقیاس را نمره می‌دهد. چهار مقیاس اول همان حروف آشنا هستند. اسم پنجمی هویت است و دو سرش قاطع (با علامت A-) و آشفته (با علامت T-) است.

خود سایت پنهان نمی‌کند که با MBTI فرق دارد. این دو را چارچوب‌هایی جدا با نشان‌های تجاری جدا معرفی می‌کند و می‌گوید مدلش بازسازی ویژگی‌های پنج عامل بزرگ است که قالب چهارحرفی را نگه داشته، چون مردم از قبل با آن آشنا بودند. از کارکردهای شناختی هم، که نظریهٔ مایرز-بریگز روی آن‌ها بنا شده، استفاده‌ای نمی‌کند.

پس نتیجه‌ای مثل ISFP-T از اساس دورگه است: ظاهر چهار حرف از یک سنت آمده، زیرش پنج مقیاس ویژگی از سنتی دیگر نشسته و حرف پنجمی هم برای مقیاسی که همتایی نداشت اضافه شده است.

قاطع و آشفته چه چیزی را می‌سنجند

مقیاس هویت دربارهٔ اعتمادبه‌نفس و نگرانی است. به توصیف خود سایت، کسی که به سمت قاطع است ثابت‌قدم است، به‌راحتی دستپاچه نمی‌شود و وقتی تصمیمش را گرفت زیاد دودل نمی‌شود. کسی که به سمت آشفته است نسبت به خودش حساس‌تر است، کمال‌گراتر است، زودتر می‌بیند چه چیزی ممکن است خراب شود و مشتاق‌تر است که دفعهٔ بعد بهتر از پسش بربیاید.

هیچ‌کدام از این دو کلمه به معنای روزمره‌اش به کار نرفته و همین دو سوءبرداشت قابل‌پیش‌بینی می‌سازد. قاطع اینجا به معنی زورگو یا رک نیست؛ آدم آرامی که شب امتحان راحت می‌خوابد به این معنا قاطع است. آشفته هم به معنی شلوغ‌کار یا اهل جاروجنجال نیست؛ آدمی با ظاهر آرام که ایمیلِ فرستاده‌شده را چهار بار از نو می‌خواند آشفته است.

مثل بقیهٔ مقیاس‌های آن تست، هویت هم به‌صورت درصد روی یک طیف گزارش می‌شود. کسی که ۵۲ درصد آشفته است و کسی که ۹۱ درصد، هر دو یک حرف می‌گیرند، ولی حال‌وروزشان اصلاً یکی نیست.

T دیگر

یک ابهام رایج را باید همین‌جا روشن کرد، چون مدام پیش می‌آید. حالا ممکن است در یک کد تیپ دو T متفاوت باشد.

T در جایگاه سوم یعنی منطقی، در برابر احساسی. T بعد از خط تیره یعنی آشفته، در برابر قاطع. این دو هیچ ربطی به هم ندارند. یک INFJ-T تیپ احساسی است که نمرهٔ آشفته گرفته. یک ESTJ-A تیپ منطقی است که نمرهٔ قاطع گرفته. یک INTP-T از هر کدام یکی دارد. مقالهٔ تفکر در برابر احساس، منطق در برابر احساسات نیست به همان T وسطی می‌پردازد.

چرا ابزار مایرز-بریگز چنین مقیاسی ندارد

ابزار رسمی فقط چهار جفت ترجیح را گزارش می‌کند و بس. ناشرش، The Myers-Briggs Company، نسخهٔ مفصل‌تری به نام Step II هم می‌فروشد که هر جفت را به پنج جنبه می‌شکند، روی هم بیست جنبه. حتی آنجا هم چیزی معادل قاطع و آشفته نیست.

این جای خالی قدیمی است و پیش‌تر هم به آن اشاره شده. وقتی رابرت مک‌کری و پل کاستا در سال ۱۹۸۹ در Journal of Personality تست MBTI را با پنج عامل بزرگ مقایسه کردند، هر یک از چهار مقیاس آن را با یکی از پنج ویژگی جفت کردند و دیدند ویژگی پنجم، یعنی روان‌رنجوری، بی‌جفت مانده است. این دو پژوهشگر این را آشکارترین کمبود این ابزار دانستند و دو دلیل برایش آوردند. ثبات عاطفی در تعریفی که یونگ از تیپ‌هایش داده بود جایی نداشت. از آن گذشته، سازندگان تست معتقد بودند همهٔ تیپ‌ها به یک اندازه ارزشمندند، و دفاع از این موضع دربارهٔ ویژگی‌ای که کنار آمدن با یک سرش آشکارا سخت‌تر است کار ساده‌ای نیست.

اصل ماجرا دلیل دوم است. ایزابل بریگز مایرز پرسش‌نامه‌ای ساخت که هیچ نتیجه‌اش خبر بدی نیست، و یکی از دلایل اصلی اینکه مردم این‌قدر راحت چهار حرفشان را با دیگران در میان می‌گذارند همین است. مقیاسی را که از آرامش تا اضطراب امتداد دارد نمی‌شود این‌طور نوشت، برای همین هیچ‌وقت واردش نکردند.

به نظر من پسوند A- و T- همان ویژگی غایب است که با نامی ملایم‌تر برگشته. این برداشت خودم است، نه نقل‌قول: سایت می‌گوید پنج مقیاسش به پنج عامل بزرگ شبیه است، و توصیفش از سمت آشفته، یعنی نگرانی و شک به خود و حساسیت به استرس، به چیزی نزدیک است که پژوهشگران زیر عنوان روان‌رنجوری می‌گذارند. MBTI در برابر پنج عامل بزرگ این دو نظام را کنار هم می‌گذارد.

چه چیزی بین ISFP-A و ISFP-T تغییر می‌کند

چهار حرف ثابت می‌ماند، پس هر چه آن حروف توصیف می‌کنند هم ثابت می‌ماند. هر دو در تنهایی شارژ می‌شوند، به چیزی که ملموس جلوی چشمشان است توجه می‌کنند، بر اساس اینکه چه چیزی برای آدم‌های درگیر مهم است تصمیم می‌گیرند و دوست دارند گزینه‌هایشان باز بماند. صفحهٔ ISFP هر دو را توصیف می‌کند.

چیزی که پسوند اضافه می‌کند این است که آدم معمولاً دربارهٔ کار خودش چه حسی دارد. دو ISFP یک کار را تمام می‌کنند. یکی تحویلش می‌دهد و می‌رود ناهار. دیگری تحویلش می‌دهد، توی راه‌پله به این فکر می‌افتد که کجایش را می‌شد بهتر کرد و سر شام هنوز دارد زیرورویش می‌کند. ترجیح‌ها یکی، حال‌وهوا متفاوت.

در طرف مقابل هم همین است. یک ESFP با A- و یکی با T- به یک اندازه اجتماعی و به یک اندازه خودجوش‌اند. فقط یکی‌شان شب خوابش نمی‌برد و فکر می‌کند شوخی‌اش گرفت یا نه.

وسوسه‌انگیز است که قاطع را نتیجهٔ خوب بدانیم. من موافق این برداشت نیستم. آرامش زیاد ممکن است کار را به جایی برساند که مشکل تا بزرگ نشده دیده نشود، و از دل همان نگرانی خیلی از کارهای دقیق بیرون می‌آید. این برچسب برای هر طرف هم هزینه‌ای توصیف می‌کند و هم فایده‌ای.

چقدر باید روی آن حساب کرد

به نظر من کمتر از چهار حرف دیگر، به یک دلیل ساده. مقیاسی که نگرانی را می‌سنجد آشکارا به این بستگی دارد که ماهتان چطور می‌گذرد. یک بار وسط کاریابی جوابش بدهید و یک بار وقتی یک سال است در کاری هستید که دوستش دارید؛ حدس می‌زنم این نمره زودتر از بقیه تغییر کند. پژوهشی ندارم که به آن استناد کنم و این را فقط از سر عقل سلیم می‌گویم.

این مقیاس سنجهٔ سلامت روان نیست. نتیجهٔ آشفته نشانهٔ اختلال اضطراب نیست و نتیجهٔ قاطع هم چیزی را رد نمی‌کند. هیچ پرسش‌نامهٔ رایگانی، چه آن یکی و چه همین تست، ابزار بالینی یا تشخیصی نیست. نگرانی‌ای که جلوی زندگی عادی را می‌گیرد کار یک متخصص است، نه یک حرف.

تست این سایت چهار حرف را بدون پسوند گزارش می‌کند. این انتخابی دربارهٔ دامنهٔ کار است، نه داوری دربارهٔ مقیاس پنجم: توصیف تیپ‌ها حول همین چهار حرف نوشته شده است. نحوه نمره‌گذاری شصت سوال نشان می‌دهد این پاسخ‌ها در نهایت به چه می‌رسند. اگر با A- یا T- از جای دیگری آمده‌اید، آن را کنار بگذارید؛ چهار حرف اول شما را به صفحهٔ درست از میان شانزده صفحه تیپ می‌رساند.

MBTI نشان تجاری The Myers-Briggs Company است و 16Personalities هم مال ناشر خودش. این سایت با هیچ‌کدام ارتباطی ندارد. سایت را تنها می‌گردانم و روان‌شناس نیستم. اگر می‌خواهید چهار حرفتان را یک بار دیگر، بدون حرف پنجم، بسنجید، آزمون در اینجا حدود ده دقیقه طول می‌کشد.