INFJPersoonlijkheidstype: De diepe luisteraar

‘Dus we zijn het eens over de twaalfde?’ schreef tante Anneke, en binnen een minuut reageerde de familie-app. Oom Gerard stuurde een duimpje. De moeder van Eva stuurde er drie. Iemand plaatste een foto van de tafel van vorig jaar, de lange bij het raam, met de visschotel al half leeg.

Eva las het allemaal in de tram en typte niets. Ze zat al zes jaar in deze groep en had misschien veertig berichten op haar naam staan, de meeste iets als ‘Ik neem de appeltaart wel mee’ of ‘Veilig thuis’. Verlegenheid was het niet echt. Als twaalf mensen door elkaar praatten, bleef er geen ruimte over voor het soort zin dat zij graag schreef, het soort waar ze achteraf nog achter kon staan.

Wat haar aandacht vasthield was haar nicht Sophie. Sophie antwoordde meestal in hele alinea’s, met grappen over de tafelschikking. Vandaag had ze om 9.14 uur ‘prima’ geschreven en om 9.31 uur ‘wat het beste uitkomt’, allebei zonder leestekens. Niemand anders leek het op te merken. Het gesprek ging alweer over de vraag of oma de trap in het restaurant nog op kon.

Eva begon in de groep aan een antwoord: ‘Sophie, komt de twaalfde jou eigenlijk wel uit?’ Ze keek ernaar. Waar iedereen bij was gesteld, zou die vraag Sophie wel ja laten zeggen. Ze wiste hem en opende een privégesprek. ‘Je klinkt vanochtend niet als jezelf. Je hoeft niets uit te leggen. Ik ben er vanavond als je wilt praten.’ Ze veranderde ‘wilt praten’ in ‘gezelschap wilt’, las het twee keer en verstuurde het vlak voor haar halte.

In de familie-app zette ze er één regel bij, zodat haar moeder zich geen zorgen zou maken over haar zwijgen: ‘De twaalfde is goed. Ik neem de appeltaart mee.’ Er kwamen vier duimpjes. Haar telefoon trilde opnieuw toen ze op het perron stapte, en dit keer was het alleen Sophie. ‘Hoe weet jij dat toch altijd,’ stond er. ‘De twaalfde is de dag dat ik bij Jelle zou intrekken. Ik heb nog aan niemand verteld dat het uit is.’ Eva bleef staan terwijl de tram wegreed. ‘Vertel het dan eerst aan mij,’ typte ze. ‘Ik bel om acht uur.’

23.40 uur. Het rapport moest om negen uur ’s ochtends binnen zijn, en het was, in elk opzicht dat ertoe deed, al sinds dinsdag af. Eva had er vijf weken aan gewerkt. Eenenveertig pagina’s over het naschoolse leesprogramma, met de aanwezigheidscijfers, de drie interviews en het deel waar ze het meest om gaf, waarin een jongen van negen die Sem heette uitlegde waarom hij tegenwoordig zijn broertje voorlas.

Vanavond werkte ze aan niets daarvan. Ze werkte aan voetnoot veertien. De voetnoot verwees naar een enquête, en in de titel van die enquête stond een koppelteken waar de rest van het rapport een spatie gebruikte. Ze herstelde het. Toen zag ze dat de paginanummers in de bijlage twee millimeter lager stonden dan in de hoofdtekst, en dat ‘kinderen’ en ‘leerlingen’ elkaar afwisselden op een manier waar ze zich nooit eerder aan had gestoord. Elk foutje leek nu het bewijs dat het geheel slordig was. De mensen die over de subsidie beslisten zouden slordigheid zien, en elf kinderen zouden hun donderdagmiddagen kwijtraken. Op dit uur voelde die keten volkomen sluitend.

Haar collega Bart had maandag aangeboden om het na te lezen. Ze had gezegd: ‘Hoeft niet, jij hebt al genoeg te doen,’ omdat dat zo was, en omdat iets wat niet af was uit handen geven voelde als een dagboek uit handen geven. Nu zag ze hem voor zich terwijl hij lag te slapen en nam ze het iedereen, heel even en ten onrechte, kwalijk dat niemand had aangedrongen.

Om 0.25 uur betrapte ze zich erop dat ze ‘leerlingen’ voor de tweede keer terugveranderde in ‘kinderen’. Dat signaal kende ze. Ze stond op, vulde een glas water en las de pagina van Sem hardop voor aan de keuken. Die was goed. Om die pagina waren de andere veertig er, en geen lezer zou daar aankomen en aan koppeltekens denken.

Ze schreef Bart een bericht, om morgenochtend te lezen: ‘Ik had maandag ja moeten zeggen. Zou je voor negen uur naar pagina 30 tot en met 41 willen kijken? Alleen die.’ Daarna sloeg ze het bestand onder een nieuwe naam op, deed de laptop dicht en liet voetnoot veertien precies zoals hij was.

Aan de sleutelring hingen elf sleutels, elk met een strookje plakband eromheen, beschreven in een handschrift dat achteroverhelde. Personeelskamer. Inleverbus. Kelder, niet gebruiken. Hester, de vestigingsmanager, liet de ring om kwart over acht in Eva’s hand vallen en zei dat de etiketjes van de vrouw waren die de baan negentien jaar had gehad. ‘Die wil je vast opnieuw maken.’

Dat wilde Eva niet. Haar eerste uur in de openbare bibliotheek besteedde ze aan het innamesysteem en haar tweede uur aan de mensen, en dat laatste had niemand haar gevraagd. Ronald van de balie praatte het meest en naar hem werd het minst geluisterd. Wendy, die de kinderhoek deed, viel stil zodra Hester over de nieuwe openingstijden begon. Om tien uur kwam er een man in een groen jack binnen, die dezelfde stoel bij de verwarming nam en door niemand werd begroet, al kende iedereen hem duidelijk.

Tussen de middag vroeg Ronald wat ze er tot nu toe van vond. Ze had een echt antwoord. Ze vond dat de openingstijden gevoelig lagen en dat er niet met Wendy was overlegd. Over drie maanden, vermoedde ze, zou dat ertoe doen. ‘Iedereen is heel aardig,’ zei ze in plaats daarvan, wat ook waar was, en ze at haar boterhammen met kaas en komkommer. Het was nog veel te vroeg om hardop ergens gelijk in te hebben.

’s Middags zette ze ingeleverde boeken terug en vond ze, tussen de bladzijden van een kookboek, een kaartje in het achteroverhellende handschrift: ‘Meneer Hendriks, groen jack, wil graag dat de krant van donderdag voor hem apart wordt gehouden. Vraag naar zijn dochter.’ Haar voorgangster had dat tweede werk dus ook gedaan.

Eva stak het kaartje in haar zak. Om vier uur liep ze met de krant van donderdag naar de verwarming en legde hem op de armleuning. ‘Ik ben nieuw,’ zei ze. ‘Ze zeiden dat ik naar uw dochter moest vragen.’ De man keek verrast op en haalde toen zijn jas van de stoel naast hem.

Eva stond al in de linzensoep te roeren toen het bericht kwam. ‘Echt sorry, er kwam iets tussen op mijn werk, kan het volgende week?’ Het was de vierde keer sinds het voorjaar. Marit had er een rijtje verdrietige gezichtjes achter gezet, zoals ze altijd deed.

Het antwoord dat Eva typte was het gebruikelijke. ‘Helemaal geen probleem! Hopelijk wordt het snel rustiger op je werk.’ Haar duim bleef boven het pijltje hangen. Die zin, of een naaste verwant ervan, had ze verstuurd in maart, in april, en op de avond van haar eigen verjaardag, toen Marit anderhalf uur te laat kwam en tot middernacht doorpraatte over een leidinggevende die Eva inmiddels uit haar hoofd had kunnen tekenen. Eva had naar alles geluisterd. Ze was er goed in, en Marit had het nodig gehad. Maar ergens onder haar geduld was een stille telling meegelopen, en vanavond kon ze het totaal lezen.

Er diende zich een ander plan aan, en het was beangstigend comfortabel. Ze kon de opgewekte zin versturen en het daarna gewoon druk hebben. Trager reageren. In juni niet kunnen. Tegen de herfst zou er niets meer af te zeggen zijn, er zou geen scène van komen, en Marit zou nooit weten wat er was gebeurd. Eva had dit één keer eerder gedaan, bij een vriendin van de universiteit, en nog altijd kon ze de naam van die vriendin niet horen zonder dat haar maag even zakte.

Ze zette het fornuis uit. Ze wiste ‘Helemaal geen probleem’. Wat ze schreef kostte twintig minuten en kwam uit op vier zinnen: ‘Ik ben niet boos over vanavond. Het patroon doet me wel pijn, en ik heb dat laten oplopen zonder het je te zeggen, wat ook tegenover jou niet eerlijk is. Als we elkaar wel zien, luister ik vooral, en ik begin me een loket te voelen in plaats van een vriendin. Ik zeg dit liever onhandig dan dat ik verdwijn.’

Ze verstuurde het en legde de telefoon met het scherm naar beneden naast het brood. Binnen een minuut ging hij. Eva liet hem twee keer overgaan, om zeker te zijn van haar stem, en nam toen op. ‘Nog geen sorry zeggen,’ zei ze. ‘Kom gewoon eten. Er is genoeg voor twee.’

‘Zeg gewoon waar we moeten zijn en hoe laat,’ zei Lonneke, en ze schoof de laptop over het cafétafeltje. ‘Jij bent de enige van ons die vooruitdenkt.’ Tessa knikte met haar mond vol amandeltaart. Zo kwam het dat Eva vier dagen aan de kust plande voor drie personen.

Ze begon niet bij de kaart. Ze begon bij die twee. Lonneke had net een jaar nachtdiensten achter de rug en zou zeggen dat ze alles wilde zien, om vervolgens in de eerste bus in slaap te vallen. Tessa was bang voor diep water en had dat nooit toegegeven; ze was alleen steeds haar badpak ‘vergeten’. Dus koos Eva het pension met het late ontbijt, zette de wandeling naar de vuurtoren op de tweede ochtend en niet op de eerste, en vond een strand waar het water vijftig meter lang niet verder kwam dan je knieën. Niets hiervan kwam als reden in het gedeelde document te staan. In het document stond alleen: ‘Dag 2, 10.30 uur, vuurtoren, vlak pad.’

Het lastige was dag drie. Tussen 13.00 en 18.00 uur had ze niets ingevuld. Ze wist wat ze in dat gat wilde: alleen naar de oude haven lopen, met een notitieboek op het muurtje gaan zitten en vijf uur lang met niemand praten. Na twee dagen gezellig zijn zou ze dat nodig hebben zoals andere mensen een lunch nodig hebben. Hoe het zou klinken was een ander verhaal. ‘Vrije tijd (ieder apart)’ zag er op het scherm uit als een klacht over haar vriendinnen.

Ze typte ‘Dag 3 middag: winkelstraat?’ en keek ernaar. Lonneke zou de winkelstraat heerlijk vinden. Eva zou er met een papieren tas achteraan sjokken, glimlachend, steeds stiller, en op dag vier zou ze kortaf zijn tegen allebei en niet uitleggen waarom. Die proef had ze op andere reizen al genomen.

Ze haalde de regel weg en schreef: ‘Dag 3, 13.00 tot 18.00 uur: ieder voor zich. Ik ga in mijn eentje naar de haven, want na een paar uur alleen ben ik een stuk aardiger. Om 19.00 uur samen eten, gebakken vis, ik trakteer.’ Toen deelde ze het document, voordat ze het kon afzwakken.

Zaterdag om vijf over negen verdween de telefoon in de broodtrommel, tussen een half roggebrood en een pot pruimenjam. Eva was niet van plan geweest hem daar te leggen. Ze had alleen naar het scherm gekeken, twee gemiste oproepen van Renske gezien en een bericht dat begon met ‘Ben je vrij? Ik moet echt even’, en gevoeld hoe er in haar borst iets leegliep, als een band.

Het was een week van andere mensen geweest. Maandag stond een collega te huilen in het trappenhuis. Woensdag had haar broer hulp nodig bij het formuleren van een mail aan zijn huisbaas, wat twee uur duurde omdat de mail het probleem niet was. Donderdagavond praatte Renske zeventig minuten over de vraag of ze haar baan moest opzeggen, en Eva had bijna niets gezegd en was hartelijk bedankt voor haar advies. Ze had elke minuut gemeend. Maar tegen vrijdag sprak ze ook met een stem waarvan ze zelf hoorde dat die net iets te lief was.

Dus stond er dit weekend niets, met opzet. Ze verpotte het vijgenboompje dat al sinds de winter scheef hing. Ze zette thee en liet die koud worden terwijl ze zes bladzijden van haar notitieboek volschreef, niets ervan over iemand die ze kende, het meeste over een verhaal waar ze al een jaar mee rondliep: een vuurtorenwachter die brieven krijgt die voor iemand anders bedoeld zijn. Tegen drieën besefte ze dat ze de hele dag nog geen woord hardop had gezegd.

Het schuldgevoel kwam op tijd, tegen de schemering. Renske moest echt even. Eva stond met haar hand op het deksel van de broodtrommel en dacht het eerlijk door. Als ze nu belde, zou ze tien minuten goed luisteren en daarna wrok gaan voelen tegenover iemand van wie ze hield. Morgen zou ze iets te geven hebben.

Ze pakte de telefoon eruit, opende het gesprek niet en schreef: ‘Ik heb je oproepen gezien. Ik negeer je niet. Ik heb vandaag niets meer over en jij verdient beter dan dat. Morgen om vier uur ben ik er helemaal voor jou. Neem het aanbod van die baan mee.’ Daarna ging de telefoon terug bij het roggebrood.