ISFJPersoonlijkheidstype: De stille helper

‘Wie regelt de kaart voor de laatste dag van Hetty??’ Het bericht van Patrick kwam om 12.04 uur binnen in de app van de praktijk en leverde twee schouderophalende gezichtjes op en een ‘ik niet, sorry’. Iris las het aan de balie, met een lepel tomatensoep halverwege haar mond. De kaart zat al in haar tas. Ze had hem zaterdag gekocht, een aquarel van een reiger, omdat Hetty naast de sterilisator een reigerkalender had hangen, al jaren.

Ze typte: ‘Ik heb er een! Hij ligt vanaf 14.00 uur in de bovenste la van de balie, kom tekenen wanneer het je uitkomt.’ Daarna noemde ze de inzameling: een envelop, dezelfde la, geen vast bedrag.

Het gesprek ging verder over wie vrijdag wat zou meenemen. Hoger, bijna ondergesneeuwd, stond een bericht van de nieuwe verpleegkundige, Thomas, van 11.58 uur: ‘Is het goed als ik iets zonder noten meeneem? Ik ben allergisch.’ Niemand had gereageerd. Sindsdien hadden zes mensen iets getypt. Iris zag voor zich hoe hij achter in de praktijk op zijn telefoon keek en het gesprek gewoon over zich heen zag stromen. Ze reageerde rechtstreeks op zijn bericht: ‘Ja, natuurlijk, en ik zorg dat overal een etiketje bij staat,’ en schreef hem daarna privé om te zeggen waar de goede bakker zat.

Op vrijdag huilde Hetty om de reiger. ‘Patrick, je hebt eraan gedacht!’ zei ze, omdat Patrick de kaart toevallig vasthield toen zij binnenkwam. Patrick zei: ‘We hebben het samen gedaan,’ en glimlachte. Die avond liep de app vol met foto’s, en iemand schreef: ‘Goed gedaan, Patrick, een prachtig afscheid.’

Iris typte: ‘Eigenlijk had ik de kaart’, en hield op. In dat kleine vakje zag het er kinderachtig uit. Patrick zou zich er ongemakkelijk door voelen, en het zou niets veranderen aan de middag van Hetty, en daar was het om gegaan. Ze wiste het letter voor letter. Ze stuurde een hartje. Toen legde ze de telefoon met het scherm naar beneden neer, iets harder dan haar bedoeling was, en ging ze de basilicum water geven.

De stapel op de keukentafel van Iris was geslonken tot vier. Twaalf casusverslagen voor haar avondopleiding tot dierenartsassistent, die allemaal de volgende ochtend om acht uur bij de docent in de inbox moesten zitten, en het was al kwart over elf. Ze was van plan geweest ze zondag af te maken. Toen had Kirsten in tranen gebeld over haar eigen verslagen, en had Iris vier uur bij Kirsten thuis concepten zitten voorlezen en thee gezet.

Ze trok de volgende map naar zich toe. Casus negen, een oude windhond met een gescheurd voetkussentje. Ze had ‘wond gereinigd, verbonden, na twaalf dagen genezen’ kunnen schrijven en door kunnen gaan. In plaats daarvan zat ze zich te herinneren hoe hij voor niemand die poot had willen neerzetten, tot het dochtertje van de eigenaar naast hem op de grond ging zitten. Dat leek haar iets wat een assistent hoorde vast te leggen. Ze schreef over de grond. Het kostte twintig minuten. Nog drie te gaan, twintig minuten per stuk. Ze rekende het uit en had er spijt van.

Haar telefoon lichtte op. Haar zus, Linda: ‘Nog wakker? Kan ik iets doen?’ ‘Alles goed! Bijna klaar,’ typte Iris, en ze zette er een slapend gezichtje bij zodat het waar zou lijken. De vroege dienst begon om 7.45 uur, wat betekende dat ze om zeven uur de deur uit moest.

Ergens in casus tien breidde de zorg zich uit. Als ze morgen moe was, zou ze aan de balie kortaf tegen mensen zijn. De docent zou zien dat de laatste verslagen dunner waren. Kirsten zou erachter komen en zich schuldig voelen. Iris drukte haar handen plat op tafel tot de lijst in haar hoofd stilviel. Eén ding. Eentje maar.

Ze opende het gesprek met Kirsten en schreef: ‘Zou jij mijn laatste drie willen nalezen voor morgen acht uur? Ik loop achter door zondag.’ Ze haalde de laatste twee woorden weg, zette ze terug en haalde ze weer weg. Toen drukte ze op verzenden, voordat ze er ‘alleen als het geen moeite is’ achter kon zetten. Het antwoord kwam binnen een minuut. ‘Natuurlijk. Stuur ze om zes uur, dan ben ik wakker. Ik ben je er tien schuldig.’ Iris sloeg casus elf open.

Iris schreef net ‘Dokter Meijer: thee zonder suiker, de blauwe mok’ in een klein groen notitieboekje toen de telefoon op de balie voor het eerst overging. Het was tien voor negen op haar eerste ochtend in de dierenkliniek. Tot nu toe stonden in het boekje ook de code van de deur en het gegeven dat de grijze kat in de wachtkamer Knoop heette en geen kaas mocht hebben.

Ingrid, die haar inwerkte, was weggeroepen om een zenuwachtige spaniël vast te houden en had gezegd: ‘Tien minuten red je wel, het systeem is makkelijk.’ Het was niet het systeem dat Iris kende. Bij haar vorige baan stonden de afspraken in een papieren agenda, en ze had van elke vaste klant geweten waar zijn naam op de bladzijde stond. Hier zat alles achter tabbladen. Ze vond de hond van de beller, een terriër die Peper heette en mank liep. Toen vroeg de beller of ze een assistente kon spreken, en Iris keek naar de zestien knoppen op het toestel, waar nergens iets bij stond.

Ze had tien stappen kunnen lopen om het te vragen. Maar Ingrid was bezig en had al zo veel uitgelegd, en iets nodig hebben leek een armzalige manier om te beginnen. Iris drukte op de knop die haar het meest waarschijnlijk leek. De lijn viel weg. Haar gezicht werd warm. Met pen schreef ze het nummer van het scherm over op haar hand, en ze bleef doodstil zitten. Niemand had het gezien. Dat maakte het bijna erger. Ze dacht aan het baasje van Peper, dat ergens in een keuken stond met een stille telefoon in de hand.

Toen Ingrid terugkwam en haar handen afveegde, dwong Iris zichzelf het te zeggen. ‘Ik heb iemand weggedrukt. Ik wist niet hoe ik moest doorverbinden en ik wilde je niet storen. Zou je het me willen laten zien, dan bel ik haar daarna terug?’ ‘O, dat overkomt iedereen,’ zei Ingrid. ‘Het is wachtstand, dan het toestelnummer, dan nog een keer wachtstand.’

Iris schreef het in het boekje, zette er twee strepen onder en toetste het nummer in dat op haar hand stond. ‘Goedemorgen, u spreekt met Iris van de kliniek. Mijn excuses voor daarnet. Hoelang loopt Peper al mank?’

De film begon om half acht. Manon kwam om tien voor acht aan, zwaaiend vanaf de overkant van de straat, en Iris, die al sinds tien over zeven bij de affichekast stond met twee kaartjes die slap werden in haar hand, zei wat ze altijd zei. ‘Geeft niks! We missen alleen het begin.’

Het was de vierde keer sinds het voorjaar. Iris kende de stand, al zou ze die nooit hardop hebben genoemd. Elke keer was ze te vroeg, omdat ze van te laat komen buikpijn kreeg, en elke keer wachtte ze, en glimlachte ze, en zat ze daarna de avond uit met een steentje in haar borst dat Manon nooit zag. Vanavond keek ze de rest van de film zonder er ooit achter te komen wie wie was.

Na afloop, boven een kom noedels, was Manon iets aan het vertellen over haar huisbaas toen ze er halverwege mee ophield. ‘Je bent stil. Vond je het vreselijk?’ ‘Nee, hij was goed.’ ‘Iris.’ Ze draaide haar eetstokjes om. Dit was het gat dat ze meestal opvulde met een vraag over de huisbaas. Manon was haar oudste vriendin; op hun elfde hadden ze een schoolbank gedeeld en op hun tweeëntwintigste een appartement. Zo’n vriendschap kon toch wel één ware zin hebben. Of dat kon ze niet, en dan zou ze daar boven een kom noedels achter komen.

‘Ik vind het vervelend als je te laat bent,’ zei ze. ‘Ik zeg altijd dat het niks geeft. Maar eigenlijk geeft het wel. Ik sta daar en dan voelt het alsof de avond voor mij belangrijker is dan voor jou. Sorry. Ik weet dat je het druk hebt.’ Manon zette haar glas neer. Eén tel ging haar gezicht op slot, en Iris was de aftocht al aan het voorbereiden, het lachje, het laat maar zitten. Toen zei Manon: ‘Waarom heb je dat in het voorjaar niet gezegd?’ ‘Omdat je dan zo zou kijken.’

Manon schudde half lachend haar hoofd. ‘Ik ben een beetje geïrriteerd. Vooral over mezelf. Ik dacht dat wachten jou niets kon schelen.’ ‘Ik oefen erop,’ zei Iris. ‘Nou, hou daarmee op. Ga de volgende keer zonder mij naar binnen en leg mijn kaartje bij de kassa.’ Iris dacht dat ze dat waarschijnlijk niet zou doen. Ze knikte toch, en at, en merkte dat ze honger had.

‘En, het meer of de bergen?’ vroeg Martijn vanaf het laptopscherm. ‘Kies jij maar. Jij bent hier beter in.’ Iris had al vier tabbladen open en een vel papier dat in twee kolommen was verdeeld. Onder Papa had ze geschreven: knie, niet meer dan twintig treden zonder leuning; moet voor achten ontbeten hebben; zegt dat het hem niet uitmaakt, en dan maakt het hem wel uit. Onder Mama: geen veerboten meer sinds de overtocht van 2009; wil haar eigen kussen meenemen.

In het bergdorp stond een houten hotel met uitzicht over het hele dal. Iris had de foto ervan al twee jaar als achtergrond op haar telefoon. Ze was er nooit geweest. Het had ook drieënzestig treden van de weg naar de voordeur, en ontbijt vanaf half negen. ‘Het meer,’ zei ze. ‘Aan de oostoever ligt een pension met een kamer op de begane grond, en de trein rijdt er helemaal naartoe, dus niemand hoeft de boot te nemen.’

Ze boekte het terwijl hij over zijn week vertelde. Ze vroeg om de rustige kamer aan de achterkant, zette er een opmerking bij over de zachtgekookte eieren van papa om half acht en zocht het restaurant op waar hun ouders op hun huwelijksreis hadden gegeten. Het bestond nog, onder een andere naam. Ze voelde de bijzondere warmte van een plan dat op zijn plek valt voor iemand anders.

‘En jij dan?’ zei Martijn. ‘Jij wilde toch naar dat hotel in de bergen. Je hebt me die foto vorige winter laten zien.’ Het verbaasde haar dat hij dat nog wist. ‘Ach, dat is maar een foto. Dit is voor hen.’ ‘We kunnen allebei doen. Twee nachten hier, twee nachten daar.’ ‘Papa’s knie,’ zei ze. ‘Het is goed zo, echt. Ik vind het niet erg.’ Martijn keek haar aan en liet het rusten. Daar was ze blij om, en het speet haar ook een beetje.

Na het gesprek maakte ze het formulier af. Bijzondere wensen, 500 tekens. Ze gebruikte er 480 voor haar ouders. Toen klapte ze de laptop dicht, en op haar telefoon lichtte het hotel in het dal op. Misschien in het voorjaar, dacht ze. In haar eentje. Ze paste het idee zoals je in een winkel een jas past, en trok het nog niet uit.

Zaterdag, vijf over negen. In de agenda van Iris stond een leeg vakje, en ze had zichzelf beloofd dat ze het leeg zou laten. Ze roosterde brood en smeerde er abrikozenjam op. Ze legde de puzzel van duizend stukjes klaar, een haven, en vond drie hoekstukjes.

Om tien over half tien klopte haar bovenbuurman aan, meneer Koster, om te vragen of ze maandag een pakje voor hem wilde aannemen. Natuurlijk. Terwijl hij daar stond zag ze dat hij zijn rug vasthield, dus vroeg ze ernaar, en het bleek dat hij niet meer bij de onderste plank met zijn pannen kon bukken. Ze ging mee naar boven en zette de pannen op het aanrecht. Tien minuten. Op de terugweg schoot haar te binnen dat haar nicht deze week was uitgerekend en dat niemand de maaltijden had gemaakt die ze met z’n allen hadden beloofd.

Om twaalf uur stond er een pan kippensoep op het fornuis en lag er bij het raam een bakplaat hartige spinazietaartjes af te koelen. Iris had pijn in haar voeten. Aan de puzzel was geen stukje toegevoegd. Haar telefoon trilde: Joyce van de kliniek, die vroeg of Iris misschien haar zondagsdienst kon overnemen. ‘Alleen als je vrij bent! Voel je niet verplicht!’

De duimen van Iris hadden ‘Tuurlijk, geen probleem’ al getypt voordat ze was uitgelezen. Ze was vrij, strikt genomen. Dat betekende een leeg vakje voor andere mensen. Ze dacht aan hoe de maandag zou voelen zonder vrije dag ervoor, aan hoe ze zich zou gaan storen aan kleine dingen, zoals wie er kopjes in de gootsteen liet staan, en niets zou zeggen, en zich er dan nog meer aan zou storen. Joyce zou nooit weten waarom Iris tegen haar zo stil was geworden.

Ze wiste het bericht. ‘Deze keer kan ik niet, sorry,’ schreef ze. Ze wilde er een reden bij zetten. Een reden voelde als iets wat ze verschuldigd was. Ze had er geen, behalve het vakje. Ze verstuurde het en stond met bonkend hart in de keuken te wachten tot Joyce boos zou worden. ‘Helemaal geen probleem!’ kwam er terug, met een zonnetje. Iris schepte de soep in vier bakjes en hield één kom apart voor zichzelf. Die droeg ze naar de tafel, en ze ging voor de haven zitten.