Denken versus Voelen (T en F) is geen logica tegenover emotie

Een vriendin vertelt je dat ze erover denkt om haar baan op te zeggen. Er zitten twee mensen aan tafel en allebei willen ze helpen.

De eerste vraagt wat het nieuwe salaris is, hoe lang ze met haar spaargeld vooruit kan en of het probleem bij haar huidige baan ook bij de volgende zou spelen. De tweede vraagt of ze het al aan haar manager heeft verteld, hoe ze zich maandag voelde toen ze binnenliep en wat haar partner van de stap vindt.

Beide reeksen vragen zijn logisch. Ze zijn allebei gericht op hetzelfde resultaat: dat ze een beslissing neemt waar ze geen spijt van krijgt. Geen van beiden is emotioneel of juist kil. Het verschil tussen hen is de derde letter van een vierletterig persoonlijkheidstype.

Twee manieren om te beslissen, allebei beargumenteerd

De omschrijving die dit duo verpest, is logica tegenover emotie. De ene kant krijgt het denkwerk toegeschoven, de andere kant alleen een stemming. Zodra je dat kader accepteert, valt er niets meer te begrijpen.

Een betere omschrijving: het zijn allebei procedures om tussen opties te kiezen. Ze verschillen in wat ze als vaste waarde nemen.

De T-procedure houdt vast aan de regel. Bepaal het principe, pas het consequent toe en accepteer de uitkomst, zelfs als die ongewenst is. Om consistentie draait het hier. Een besluit dat anders zou uitvallen afhankelijk van wie het vraagt, is volgens deze maatstaf helemaal geen besluit.

De F-procedure kijkt naar het effect op specifieke mensen. Bedenk wat dit doet met de daadwerkelijk betrokken individuen, weeg die effecten tegen elkaar af en kies de optie met de schade waar je mee kunt leven. Hier draait het erom dat de beslissing past bij de mensen die het raakt. Een beslissing die technisch klopt maar bij iedereen verkeerd valt, heeft niets opgelost.

Beide kosten moeite. Je kunt ze allebei goed of slecht uitvoeren. En beide leveren argumenten op waar je het niet mee eens hoeft te zijn. Dat is precies wat het kader van logica tegenover emotie helemaal verkeerd begrijpt.

Waar de twee echt botsen

Meestal zijn ze het met elkaar eens. Daarom zie je deze letter makkelijk over het hoofd. De botsing vindt plaats op één specifieke plek: wanneer een regel en een persoon in verschillende richtingen wijzen.

Iemand in het team heeft drie deadlines gemist. Daar is beleid voor. Er is ook het feit dat de vader van deze persoon in maart is overleden, en iedereen weet dat.

Het T-instinct zegt dat beleid dat voor sommigen wel geldt en voor anderen niet, geen beleid is. Het eerlijke is dan om het toe te passen en de omstandigheden apart en open te behandelen. Dat beschermt iedereen, inclusief de volgende persoon die in de problemen komt. Het F-instinct stelt dat een regel bestaat om een fatsoenlijke uitkomst te garanderen. Deze toepassing zou een onfatsoenlijke opleveren. Een manager die het verschil tussen een casus en een categorie niet ziet, doet zijn werk niet goed.

Dat zijn allebei morele standpunten. Precies dat verbergt dat kader. De T is niet onverschillig tegenover de man wiens vader stierf. Dit type maakt zich zorgen om de vier mensen die volgend jaar slechter behandeld zullen worden door een systeem zonder consistentie. De F negeert het beleid niet. Mensen met dit profiel wegen het af tegen een prijs die het beleid niet kan zien.

Dit is ook de reden waarom de discussie tussen hen sneller verbitterd raakt dan bij welk ander letterpaar dan ook. Elke kant hoort de ander een slechte morele keuze maken, in plaats van een andere.

De warme T en de meedogenloze F

Twee mensen die het stereotype direct doorbreken. En beide komen vaak voor.

De warme T laat zorg vooral zien door je probleem serieus te nemen en het te proberen op te lossen. Met een spreadsheet vol opties op je stoep staan is een uiting van genegenheid. Vaak wordt het echter opgevat als niet kunnen luisteren. Als je ooit bent getroost door iemand die meteen met oplossingen kwam, heb je er een ontmoet.

De meedogenloze F is degene die mensen niet verwachten. Beslissen op basis van wat het met mensen doet, kan een heel hard besluit opleveren. En sneller dan de op regels gebaseerde versie. Iemand die het contact met een familielid verbreekt, een vriendschap van vijftien jaar beëindigt of een geliefde collega ontslaat, werkt vaak volledig vanuit het effect op mensen. Diegene heeft dan geconcludeerd dat het effect erg genoeg is om er een punt achter te zetten. De letter F betekent niet zacht. Het betekent dat de afweging in een andere valuta wordt gedaan.

Onder echte druk draaien deze allebei om op manieren die iedereen verrassen. Dat wordt behandeld in wat elk type doet onder stress.

Waarom het stereotype blijft bestaan

Deels omdat het wel zo makkelijk is. Het geeft de ene groep een compliment over rationeel zijn en de andere een compliment over zorgzaam zijn. Niemand hoeft er verder nog over na te denken.

Deels omdat het verweven is met genderverwachtingen. Daardoor is zelfrapportage bij dit paar minder betrouwbaar dan bij de andere drie. Er circuleren cijfers over hoe mannen en vrouwen deze vragen beantwoorden. Ik ga ze niet herhalen, want de cijfers worden veel vaker geciteerd dan dat de bron erbij wordt vermeld. Wat je zonder onderzoek kunt zeggen is simpeler. Mensen beantwoorden vragen over zichzelf op de manier waarvan ze hebben geleerd dat die acceptabel is. En dit is het paar waarbij die conditionering het zwaarst is.

Het blijft ook bestaan door de namen van T en F. Voelen is in dit model geen emotie. Het is een evaluatie, een oordeel over waarde. Toevallig klinkt het Nederlandse woord Voelen, net als het Engelse feeling, in alledaags taalgebruik eerder als een stemming. Isabel Briggs Myers haalde haar vocabulaire uit het werk van Jung, en dit is de term die sindsdien de meeste verwarring heeft veroorzaakt.

Je eigen voorkeur bepalen

De zelfrapportagevraag werkt hier niet goed, dus gebruik een moeilijkere.

Denk aan een beslissing die je hebt genomen die juist was, maar waar je je nog steeds rot over voelt. Vraag jezelf dan af wat het in jouw ogen juist maakt. Als het antwoord is dat het de consequente keuze was, of dat het alternatief oneerlijk zou zijn geweest voor iemand die niet in de kamer was, dan is dat de ene letter. Als het antwoord is dat het alternatief meer schade zou hebben toegebracht aan de betrokkenen, dan is het de andere.

De tweede test is wat je het moeilijkst vindt om te zeggen. Sommige mensen kunnen de botte waarheid niet recht in iemands gezicht zeggen. Anderen doen dat moeiteloos, maar krijgen er geen warm woord uit zonder dat het houterig klinkt. In beide gevallen is het dezelfde letter die zich toont als een grens in plaats van een kracht.

Een vrijwel gelijke score op dit paar komt vaak voor en betekent niet dat de test is mislukt. In waarom een resultaat verandert tussen pogingen lees je wat een krappe marge eigenlijk is. De zestien typepagina's laten de letter in combinatie zien. Daar houdt het op een abstractie te zijn.

Wat het niet is

Het is geen maatstaf voor empathie. Het is geen maatstaf voor intelligentie. Het voorspelt niet wie aardig voor je zal zijn, en het voorspelt al helemaal niet wie er gelijk heeft in een discussie.

MBTI is een handelsmerk van The Myers-Briggs Company, die geen banden heeft met deze site, en ik ben geen psycholoog. Waar de letter wel goed voor is, is dat moment aan tafel waarop je vriendin overweegt haar baan op te zeggen, en de vragen van de andere kant voor jou irrelevant klinken. Ze zijn niet irrelevant. Het zijn simpelweg de vragen die jij niet van plan was te stellen.