ISTJPersoonlijkheidstype: De vaste hand

Toen Koen klaar was met de afwas, stonden er in de groep die Pa wordt 70 heette eenenveertig ongelezen berichten. Hij las ze allemaal, op volgorde, staand aan het aanrecht met de theedoek nog over zijn schouder. Zijn zus Ellen wilde een verrassing. Zijn broer Frank wilde een restaurant, maakte niet uit welk. Iemand had een foto geplaatst van een taart in de vorm van een vissersboot. Een datum had niemand genoemd.

Koen opende de agenda. De verjaardag van hun vader viel op een woensdag, dus werd het feest de zaterdag erna, de negentiende, want de zaterdag ervoor had hun tante haar oogoperatie, en dat had ze negen dagen geleden in deze zelfde groep gemeld. Hij scrolde omhoog om het na te gaan. Toen typte hij: ‘Zaterdag de 19e, 13.00 uur, bij mij thuis. Ik maak de groentesoep met balletjes en de hachee. Ellen: taart. Frank: tante Riet om 12.15 uur ophalen, ze komt de trappen op het station niet meer op. Uiterlijk vrijdag ja of nee.’ Hij las het één keer na op fouten en verstuurde het.

Binnen een minuut kwamen er drie duimpjes. Toen schreef Ellen: ‘Kunnen we dit jaar niet eens iets anders doen? Een boottocht? Dat verwacht hij nooit.’ Koen dacht na over de boot. Hun vader was in 2011 ziek geworden op een veerboot; hij herinnerde zich het grauwe gezicht en het papieren zakje. Hij typte: ‘In 2011 is hij ziek geworden op de veerboot’, en verstuurde dat ook. Het was waar. Het stond er op het scherm ook bij als een deur die werd dichtgedaan.

Ellen viel stil. Later schreef ze hem apart: ‘Ik ben het gewoon zat om alles steeds hetzelfde te doen. En ik ben eerlijk gezegd sowieso moe.’ Hij begon aan een antwoord, ‘Je zou de vrijdag vrij kunnen nemen’, wiste het en probeerde: ‘Waar word je moe van?’, wat las als een regel op een formulier. Dat wiste hij ook.

Uiteindelijk schreef hij: ‘Laat die taart maar zitten. Ik bestel hem. Kom om twaalf uur en ga zitten.’ Daarna zette hij een regel bij op zijn eigen lijst: taart, uiterlijk de 12e bestellen.

22.10 uur. Het rapport van de voorraadtelling zat al sinds dinsdagmiddag in de inbox van mevrouw Bos, en Koen lag in bed met een boek over de aanleg van kanalen. Hij las niet. Iets aan de messing scharnieren bleef hem dwarszitten. Vierentachtig dozen. Op de stelling in gangpad zes pasten vier rijen van twaalf, hij zag het voor zich, en vier rijen van twaalf was geen vierentachtig.

Hij stond op, knipte de bureaulamp aan en opende het bestand. Rij veertien: messing scharnieren, 60 mm, geteld 84. Hij haalde de papieren tellijsten uit hun map en ging met zijn vinger omlaag tot de regel. Achtenveertig. Bij het intypen had hij de cijfers omgedraaid. Niemand anders had aan dit bestand gezeten. Niemand kon de schuld krijgen, en hij merkte dat hij een seconde of vier had gehoopt dat het wel kon.

De verbetering kostte nog geen minuut. Daarna legde hij alle andere rijen naast de lijsten, alle tweehonderdtwaalf, want één verwisseld paar betekende dat zijn typewerk van die dag niet te vertrouwen was. Dat duurde tot 23.35 uur. De rest klopte. Hij schreef de mail: ‘Gecorrigeerd rapport in de bijlage. In rij 14 was 84 ingevoerd; de telling is 48. Mijn fout. Alle andere rijen heb ik vanavond opnieuw met de tellijsten vergeleken.’ Hij overwoog er een excuus bij te zetten en liet het weg. De feiten waren het excuus.

Marleen verscheen in haar ochtendjas in de deuropening. ‘Het hoeft pas morgen om negen uur binnen te zijn. Je bent al sinds dinsdag klaar.’ ‘Ik zit er al sinds dinsdag naast,’ zei hij. ‘Met één regel.’ ‘De bestelling voor het volgende kwartaal wordt op die regel gebaseerd.’ Ze las het scherm en legde even haar hand in zijn nek. ‘En nu klopt het. Kom naar bed.’

Hij verstuurde de mail om 23.41 uur en ging liggen. Zesendertig dozen die nooit hadden bestaan marcheerden toch over het plafond. Morgen, besloot hij, zou hij een kolom toevoegen die elke telling vergeleek met wat er op de stelling paste, zodat het bestand de volgende keer zelf zou protesteren. Dat hielp een beetje. Hij zette de wekker tien minuten vroeger dan anders en deed zijn ogen dicht.

De map met procedures was blauw, drie vingers dik, en stond op de tweede plank boven de gootsteen, waar de damp erbij kon. Dat viel Koen als eerste op. Hij was om 7.40 uur bij het waterlaboratorium aangekomen voor een werkdag die om acht uur begon, had zijn jas aan het enige vrije haakje gehangen en van een vrouw die Astrid heette te horen gekregen dat hij ‘vandaag maar gewoon met Arjan moest meelopen’. Arjan was er nog niet. Dus pakte Koen de map van de plank en begon hij op pagina één.

Tegen de tijd dat Arjan binnenkwam, om 8.20 uur, met een krentenbol in een papieren zakje, was Koen bij hoofdstuk vier en had hij een halve bladzijde van zijn notitieboek vol. Monsterflessen worden vóór het vullen geëtiketteerd, niet erna. Het logboek van de broedstoof wordt om de twee uur geparafeerd. De map was zes jaar oud. Dat schreef hij ook op.

Arjan was vriendelijk en snel. Hij vulde acht flessen uit de ochtendlevering, zette ze op een rij en schreef toen pas de etiketten, waarbij hij de locatiecodes uit zijn hoofd opdreunde. ‘Daar krijg je gevoel voor,’ zei hij. Koen keek naar de rij identieke flessen zonder etiket en voelde zijn schouders omhooggaan. Bijna zei hij: in de map staat ervoor. Het was zijn eerste dag. Arjan deed dit al elf jaar en had, voor zover iemand had laten vallen, nooit een rivier met een spaarbekken verward. Toch. ‘Mag ik de mijne eerst etiketteren?’ vroeg Koen. ‘Ik ben langzamer. Ik zou de draad kwijtraken.’ Arjan haalde zijn schouders op. ‘Als dat voor jou werkt.’

Koen deed er twee keer zo lang over. Hij wist dat Arjan het zag, en hij wist dat Astrid, die met een klembord langsliep, het ook zag. Hij hield hetzelfde tempo aan. Om elf uur zette hij zijn paraaf in het logboek van de broedstoof, zag dat het vakje van gisteren 16.00 uur leeg was, en parafeerde dat niet, want hij was er niet bij geweest.

Aan het eind van de dag vroeg Astrid hoe het was gegaan. ‘Goed,’ zei hij. ‘De map en de werkbank spreken elkaar op drie punten tegen. Ik heb een lijstje gemaakt. Welke van de twee gelijk heeft, weet ik nog niet.’ Hij scheurde de bladzijde langs de perforatie uit en hield hem haar voor.

‘Hou jij tegenwoordig een lijst van me bij?’ zei Robert. Hij lachte, maar alleen met zijn mond. Ze zaten op het bankje voor de bakker, met tussen hen in twee bekers koffie die koud stonden te worden. Koen was niet van plan geweest erover te beginnen. Maar toen had Robert luchtig gezegd dat hij zaterdag toch niet kon, en waren de data er vanzelf uit gekomen: de vierde, de elfde, de vijfentwintigste. Drie zaterdagen. Op elk daarvan had Koen de verf en de kwasten naar de schutting van zijn moeder gedragen en ze om twaalf uur weer mee naar huis genomen.

‘Ik hou geen lijst bij,’ zei Koen. ‘Ik onthoud het. De vierde had je dat gedoe met je auto. De elfde schreef je om tien voor negen, terwijl we om negen uur zouden beginnen. De vijfentwintigste schreef je niet.’ Hij hoorde hoe het klonk, zo op een rij gezet: als een aanklacht die werd voorgelezen. Het was ook gewoon wat er was gebeurd. Hij wist niet hoe hij het zachter kon zeggen zonder dat het minder waar werd.

Robert draaide zijn beker rond op het bankje. ‘In maart is mijn rooster omgegooid. Ik weet nooit eerder dan donderdagavond hoe mijn zaterdag eruitziet. Ik dacht steeds dat de volgende wel zou lukken.’ Dat had Koen niet geweten. Een man die zijn eigen rooster niet kan overzien is een ander probleem dan een man wie het niets kan schelen, en op die tweede was hij zes weken kwaad geweest. ‘Zeg dat dan op donderdagavond,’ zei hij. ‘Zeg: “Ik weet het nog niet.” Met niet weten kan ik rekening houden. Met een ja dat geen ja is niet.’

‘Is dat alles wat je hebt? Een oplossing voor de planning?’ Het was niet alles. Er lag tweeëntwintig jaar onder; Robert had ooit vier uur gereden toen Koens vader in het ziekenhuis lag, en Koen had hem nooit verteld hoe vaak hij daaraan dacht. Die woorden zaten ergens achter de data, en hij kon er moeilijker bij.

‘De schutting kan wachten,’ zei hij. ‘Ik schilder hem liever met jou dan dat ik hem zonder jou afmaak. Daarom zat het me dwars.’ Robert keek hem aan. ‘Zondag,’ zei hij. ‘Van de zondagen weet ik het altijd.’

Koen was de derde rij van de spreadsheet geel aan het kleuren, wat onbevestigd betekende, toen Marleen over zijn schouder leunde en een vinger op het scherm legde. ‘Wat is er mis met deze?’ ‘Veertien minuten om over te stappen. Van spoor twee naar spoor negen, met bagage, en de eerste trein had vorige maand vier van de tien keer vertraging. Dat heb ik opgezocht.’ De latere aansluiting gaf hun eenenvijftig minuten en een stationsrestauratie. Hij typte hem in en de rij werd groen.

De reis was vijf nachten aan zee in september, dezelfde week als elk jaar. In kolom A stonden de data, in kolom B waar ze sliepen, in kolom C de boekingsnummers. In kolom B stond vijf keer Pension Annie. Daar hadden ze op zes eerdere reizen gelogeerd. De douche had een goede straal, de eigenares zette hun fietsen in haar schuur en je kon tot tien uur ontbijten.

‘Ik heb iets gevonden,’ zei Marleen, en ze legde haar telefoon naast het toetsenbord. Een vuurtorenwachtershuisje op een landtong, twee kamers, een houtkachel. ‘Twee nachten. Daarna naar Annie.’ Koen keek langer naar de foto’s dan hij wilde. Geen recensies van langer dan een jaar geleden. De bus stopte op drie kilometer afstand. Hij kon elf dingen opnoemen die mis konden gaan, en hij was hardop bij het derde toen hij haar gezicht zag. Ze ging er niet tegenin. Ze wachtte tot hij klaar was.

Hij hield op. Hij dacht aan vorig jaar, toen ze op de vierde middag vriendelijk had gezegd dat ze met haar ogen dicht naar de haven kon lopen. Destijds had hij dat als een compliment opgevat. ‘Ik bel ze,’ zei hij. ‘Ik wil naar de kachel vragen en of de weg verhard is. Als de antwoorden goed zijn: twee nachten.’ ‘En als de bus niet rijdt?’ ‘Dan lopen we drie kilometer. Ik pak de kleine tassen in.’

Hij voegde twee rijen in, typte de naam van het huisje en kleurde ze geel. En omdat geel hem dwarszat, pakte hij de telefoon.

Marleen was tot zondagavond naar haar zus, en op de kalender op de koelkast stonden twee witte vakjes. Koen stond er om kwart over zeven voor met zijn koffie. Hij had niets tegen de vakjes. Hij wist alleen liever wat erin zat.

Dus schreef hij een kort lijstje op de achterkant van een envelop. Fietsketting smeren. La onder de telefoon uitzoeken. Bibliotheekboeken terugbrengen, dinsdag verlopen. De la kostte het grootste deel van de ochtend: negen opladers van telefoons die ze niet meer hadden, het garantiebewijs van een broodrooster die er in 2019 mee was opgehouden, vier sleutels. Hij probeerde elke sleutel in elk slot van het appartement. Drie pasten ergens op. De vierde ging in een envelop met het opschrift ‘onbekend, gevonden in la, een jaar bewaren’, waar Marleen om zou lachen en wat hij toch deed.

Rond elf uur ging de bel. Het was Luca, de jongen van de tweede verdieping, met een fietswiel met een lekke band in zijn handen en zijn blik op de vloer. Koen haalde een teiltje, de plakkertjes en de bandenlichters, en liet hem zien hoe je aan de belletjes ziet waar het gat zit. Hij deed het niet voor hem. Toen Luca de plakker er scheef op zette, zei Koen: ‘Die lekt donderdag weer,’ en hij wachtte terwijl de jongen hem eraf pulkte en het overdeed. De oren van de jongen werden rood. Koen zag het, vroeg zich af of hij het anders had moeten zeggen en kon niet bedenken hoe. ‘De tweede is goed,’ zei hij. Daarmee leek het gedekt.

Voor de middag stond er niets meer op het lijstje. Hij liep met een omweg naar de bibliotheek, bracht de boeken twee dagen te vroeg terug en leende het volgende deel van dezelfde spoorweggeschiedenis, aangezien de eerste twee betrouwbaar waren gebleken. Op weg naar huis kocht hij het volkorenbrood dat hij altijd kocht.

Om zes uur zat hij op het balkon met het boek en een bord brood met kaas. Ergens beneden klonk twee keer een fietsbel, en hij boog over de reling om te kijken of de band het hield.