INFPPersoonlijkheidstype: Het innerlijke kompas

Jasper zat halverwege een bord koude pasta toen de groepsapp van zijn oude klas, die meestal maandenlang dood was, negentien keer achter elkaar oplichtte. Rick had iets gevonden. Het was een screenshot van een gedicht dat hun vroegere klasgenote Marieke openbaar had geplaatst, acht regels over de handen van haar vader en een werkplaats die naar vurenhout rook.

‘Kan iemand de jury van de poëzieprijs waarschuwen,’ schreef Rick. Kevin zette er een gezichtje bij dat huilde van het lachen. Daarna kwam er een versie van het gedicht waarin elk zelfstandig naamwoord was vervangen door ‘worst’, en een tijdlang was de groep alleen nog dat, worst na worst, en doken er mensen op van wie Jasper in geen jaren iets had gehoord, enkel om mee te doen.

Hij las het echte gedicht twee keer. Technisch gezien was het geen goed gedicht. De regels braken op vreemde plekken af en ‘eeuwigheid’ had eruit gemoeten. Maar bij de derde regel, die over zaagsel in de manchetten van een overhemd dat sindsdien door niemand was gewassen, was zijn keel boven de pasta dichtgeknepen. Marieke had het gemeend. Dat was de hele overtreding.

Normaal had hij het laten gaan. Het grootste deel van het jaar had hij deze groep precies daarom op stil staan, en hij was niet graag degene door wie het in een kamer koud wordt. Hij typte ‘eigenlijk is het best’ en wiste het. Daarna kwam ‘kom op, jongens’, wat klonk als een leraar, en dat wiste hij ook. Toen plaatste Kevin de profielfoto van Marieke met een kroontje erop getekend, en in Jasper werd iets stil en helder.

Wat hij verstuurde was kort. ‘Hier doe ik niet aan mee. Haar vader is vorig jaar overleden en ze heeft daar iets over geschreven wat waar is. Dat heb ik liever dan alles wat wij hier vanavond hebben gezegd.’ Hij legde de telefoon in de vensterbank en at met bonzend hart zijn pasta op. Twintig minuten later waren er twee reacties. Rick: ‘wow, oké.’ En, privé, van een meisje dat Esmee heette en met wie hij op school nauwelijks had gepraat: ‘Dank je. Ik wilde het zeggen en deed het niet.’ Hij opende de pagina van Marieke en schreef onder het gedicht: ‘Die regel over het zaagsel. Die laat me niet los.’

Op de thee was een vliesje gekomen. Jasper zag het om 21.50 uur, wat betekende dat hij al meer dan een uur naar dezelfde vos zat te staren. Het omslag van het prentenboek moest de volgende ochtend om tien uur bij de uitgever zijn: een vos op een dak die naar een verlicht raam kijkt. Hij had hem elf keer getekend. De huidige vos zag er in zijn ogen uit als een verklede hond.

Zondag was er nog niets mis mee geweest. Zondag had hij ervan gehouden, had hij het klikje gevoeld waaraan hij merkte dat het beeld het echte ding zei, dat de vos eenzaam was maar niet verdrietig. Sindsdien had hij te veel omslagen van andere illustratoren bekeken, en elk daarvan had een beetje lucht uit het zijne laten lopen. Nu kon hij alles opsommen wat eraan mankeerde. De dakpannen waren gemakzuchtig. Het raam had de kleur van goedkope kaas. Iemand die zo tekende had het recht niet om er geld voor te vragen, en nu hij daar toch was: de factuur voor de vorige klus had hij ook nog niet verstuurd, en het formulier van de uitgever, dat al negen dagen in zijn inbox om zijn bankgegevens stond te vragen, had hij evenmin ingevuld.

Om half elf tekende hij helemaal niet meer. Hij lag op de grond en stelde in zijn hoofd een kalme mail op waarin hij zich uit het project terugtrok.

Zijn huisgenote Floor kwam de schaar halen en nam het in zich op: de vloer, de thee, de elf vossen. Ze zei niet dat het er prachtig uitzag. Ze zei: ‘Ik moet veertig potten rabarberjam beplakken voor de kraam van mijn moeder. Kom bij me zitten.’ Dus nam hij zijn tablet mee naar de keukentafel. Zij schreef veertig keer ‘rabarber’. Hij typte, omdat het maar een formulier was, de bankgegevens in. Daarna de factuur, nu het sjabloon toch openstond. Ergens rond pot dertig keek hij van opzij naar vos nummer elf en maakte hij het raam één tint donkerder.

‘Die is eenzaam,’ zei Floor zonder op te kijken. ‘Maar het gaat wel goed met hem.’ Om 23.58 uur exporteerde Jasper het bestand, en hij hing het aan de mail voordat hij er nog een keer naar kon kijken.

‘Zorg dat het spannend klinkt,’ zei mevrouw Van Dijk, en ze zette een dienblad met lepeltjes op het bureau. ‘De familie van de schenker komt naar de opening. Tweehonderd woorden voor op de muur, voor vijf uur.’ Toen ging ze iets doen aan een lekkend dakraam, en Jasper, op zijn eerste ochtend als enige tekstschrijver van het stadsmuseum, zat alleen met een verzameling van tweehonderdzes souvenirlepeltjes.

Hij deed zijn best. Hij schreef: ‘Een oogverblindende reis door een leven vol verre bestemmingen’, en voelde zijn schouders zakken alsof iemand er een natte jas overheen had gehangen. Aan de lepeltjes was niets oogverblindends. Ze waren dun, er was een stadswapen in gestanst en de meeste hadden nooit soep aangeraakt. Hij schreef nog drie openingszinnen op dezelfde opgewekte toon en werd van elke zin moeier dan van de vorige. Om elf uur had hij veertig woorden en een sterk verlangen naar het tuincentrum, waar het werk alleen had bestaan uit dingen water geven. Hij had ook, ontdekte hij, zijn getekende contract in de bus laten liggen.

Om twaalf uur gaf hij het schrijven op en keek hij alleen nog. De lepeltjes lagen op jaartal, in het handschrift van de schenker zelf. Eén per jaar, meestal. Maar 1987 had er negen. Hij draaide ze om. Alle negen kwamen uit hetzelfde havenstadje, en in de bak van het laatste was met een speld een tweede naam gekrast: ‘E. en Ria’.

Hij vroeg het aan Henk, de conciërge. Henk zei dat de schenker, Evert, in dat stadje zijn vrouw had leren kennen, en dat hij na haar dood nooit meer een lepeltje had gekocht. De verzameling hield op in het jaar dat zij ophield.

Jasper ging terug naar het bureau en haalde ‘oogverblindende’ weg. Hij schreef over een man die van elke plek één klein ding mee naar huis nam, en over het jaar waarin hij niet weg kon. Het kostte veertig minuten en het werden honderdnegentig woorden. Toen mevrouw Van Dijk het las, was ze even stil, en toen zei ze dat het niet bepaald spannend was. ‘Nee,’ zei Jasper, vaster dan hij had verwacht. ‘Maar dit is wat er op het dienblad ligt.’

De eerste versie schreef hij om 23.10 uur, in de gang, met zijn schoenen nog aan. ‘Ik kan niet geloven dat je dat hebt gedaan. Je wist wat dat nummer was.’ Jasper verstuurde hem niet. Zijn handen trilden, en hij had geleerd dat hij alles wat hij met trillende handen schreef een maand lang zou moeten terugnemen.

Wat Luuk had gedaan was klein, van buitenaf gezien. Op de open repetitie had hij het nummer gespeeld dat Jasper over de keuken van zijn oma had geschreven, en hij had het laatste couplet veranderd. Hij had het beter laten rijmen. ‘De klok die ze nooit liet maken’ had hij vervangen door ‘een liefde die niet stuk kon raken’, en de zaal had geklapt, en Luuk had naar hem gegrijnsd alsof ze samen iets hadden gewonnen. Jasper had teruggelachen, zwijgend zijn gitaar ingepakt en gezegd dat hij moe was. Op weg naar huis maakte hij veertig minuten lang ruzie met Luuk zonder zijn lippen te bewegen.

De tweede versie kwam om half twee en besloeg zes alinea’s. Daarin legde hij de klok uit: ze had hem met opzet laten stilstaan op tien over vier, en om die regel bestond het nummer. Bijna onderaan stond ook: ‘misschien ben ik gewoon te gevoelig voor een band’, en: ‘het is waarschijnlijk toch een beter couplet’. Hij las die twee zinnen en herkende ze. Ze waren de deur die hij altijd openliet, zodat de ander de ruzie uit kon lopen en hij erachteraan kon.

Hij sliep. ’s Ochtends was de woede afgekoeld tot iets wat hij kon vasthouden. Luuk was niet gemeen. Luuk repareerde dingen, fietsen en refreinen om het even, en niemand had hem ooit gezegd dat hij daarmee moest ophouden.

De derde versie schreef hij om 9.40 uur, bij een geroosterde boterham. ‘Het nieuwe couplet kreeg meer applaus, dat weet ik. Maar de regel over de klok is waar en de jouwe niet, en ik wil de ware terug. Vraag het me de volgende keer eerst. Ik stap er niet uit, ik kon dit gisteravond alleen niet zeggen.’ Het antwoord kwam terwijl het water nog stond te koken: ‘Wist dat niet van die klok. Vertel je het me op de repetitie?’

De foto hing al twee jaar boven het bureau van Jasper: een houten hut op een bergkam, één raam verlicht, eromheen niets dan sneeuw en een rij donkere sparren. Hij had hem bij de tandarts uit een tijdschrift gescheurd. Toen zijn zus Jet zei dat ze in februari een week vrij had en vroeg waar hij heen zou willen, wees hij naar de muur.

In zijn hoofd was de reis al af. Ze zouden aankomen in de schemering. Er zou een kachel zijn, een plank met opgezwollen pockets, soep uit een pan. Hij zou eindelijk dat lange ding schrijven waar hij al zo lang omheen draaide, Jet zou breien, en ’s ochtends zouden de enige sporen buiten die van een haas zijn. Hij was er in gedachten zo vaak geweest dat boeken een formaliteit leek, en drie weken lang deed hij het niet.

Jet wel. Op een dinsdag stuurde ze een link. ‘Je hut gevonden. Kijk eerst even naar de andere foto’s.’ Op de andere foto’s stonden een parkeerterrein voor zestig auto’s, een skilift op veertig meter van de deur en een terras met een luidspreker. Het verlichte raam hoorde bij een slaapzaal met stapelbedden voor veertien man. Het tijdschrift was er gewoon met zijn rug naartoe gaan staan.

Een avond lang was hij erdoor geveld, meer dan redelijk was. Het was maar een hut. Dat tegen zichzelf zeggen hielp niet, want wat verdwenen was, was de plek waar hij al twee jaar kwam. Bijna schreef hij: ‘Laten we het maar overslaan.’ Hij schreef niets en ging om negen uur naar bed.

De volgende dag zocht hij anders. Hij liet ‘hut’ weg en typte wat hij werkelijk wilde: kachel, geen weg, twee bedden. Het kostte hem een uur. Een boswachtershuisje, sober, op een uur lopen van een dorp met één bakker, zonder foto die het ophangen waard was. Hij stuurde het naar Jet met: ‘Lelijker. Stiller. Ja?’ Ze antwoordde: ‘Ja. Ik boek vanavond de treinen, want jij vergeet het.’ Hij ging er niet tegenin. Hij haalde de oude foto van de muur en bewaarde de punaise.

Op zaterdagmiddag om twee uur was Jasper naar de rommelmarkt geweest, en de was die hij om negen uur had aangezet lag nog nat in de machine. Hij was alleen de deur uit gegaan voor brood. Maar de markt stond opgesteld langs de gracht, en bij de derde kraam stond een schoenendoos met beschreven ansichtkaarten, en daar had hij bijna een uur bij gehurkt gezeten.

Hij kocht er veertien. ‘Weer slecht, tante Lenie maakt het goed, de geit is terecht.’ ‘Ik heb tot zes uur op het station gewacht.’ Op één stond alleen: ‘Je had gelijk over de peren.’ Lezend liep hij naar huis, en het brood vergat hij helemaal.

Er was niets wat hij moest. Niemand verwachtte hem; op zijn telefoon stond één bericht, van Yara, een goede vriendin, die hem uitnodigde voor een lunch in de tuin met acht mensen die hij half kende. Met genegenheid wist hij dat hij niet zou gaan. De vrienden van Yara waren aardig en luidruchtig, en tegen het tweede uur zou hij achter in de tuin met de hond staan te praten. Hij schreef terug: ‘Vandaag niet, maar hou je de donderdag voor me vrij, alleen wij tweeën?’ en dat voelde eerlijk, niet onbeleefd.

Toen legde hij de kaarten uit op de vloer en verdween de middag. Hij wilde weten wie er tot zes uur op het station had gewacht, en op wie. Hij gaf haar een naam, Willemien, en een grijze jas, en een reden. Hij schreef op de achterkant van een energierekening. Het werden vier bladzijden. Het ging over een vrouw die om vijf over zes besluit om op te houden met wachten, en het ging ook, merkte hij ergens op bladzijde drie, een klein beetje over hemzelf en over de baan waar hij maar steeds niet op solliciteerde. Dat stuk streepte hij niet door.

Om acht uur verdween het licht en besefte hij dat hij niets had gegeten behalve een appel. De was rook vaag naar vijver. Hij zette de machine opnieuw aan, zette de kaart over de peren rechtop tegen het zoutvaatje en las bladzijde vier nog één keer, staand. Niet slecht, dacht hij. En toen, voorzichtig: eigenlijk goed.