Waarom je MBTI-beschrijving zo goed klopt: het Barnum-effect uitgelegd

Meestal is er één zo'n zin. Je leest je uitslag, het meeste glijdt langs je heen, en dan blijf je haken aan één zin. Iets wat je nog nooit hardop hebt gezegd en waarvan je dacht dat niemand het zag. Het is een vreemd gevoel om door een webpagina te worden beschreven. Precies daarom doen mensen deze tests vaak twee keer.

Dat gevoel is echt. Het is ook het makkelijkste ter wereld om expres op te wekken. Dat is goed om te weten voordat je er beslissingen op baseert.

Een demonstratie uit 1948 die nog steeds werkt

De psycholoog Bertram Forer gaf zijn studenten wat hij presenteerde als een persoonlijkheidsanalyse, gebaseerd op een test die ze hadden gemaakt. Elke student kreeg een blaadje, las het door en gaf een cijfer voor hoe goed het klopte. Gemiddeld gaven ze een 4,26 op een schaal van 5.

Iedere student had exact hetzelfde blaadje gekregen. Forer had de tekst samengesteld uit zinnen uit een astrologieboekje van de kiosk. Hij publiceerde het resultaat in 1949. Sindsdien wordt het effect nog steeds in klaslokalen gereproduceerd, want het werkt niet omdat studenten goedgelovig zijn. Het werkt door de zinnen.

Dit is het soort zin dat het werk doet. Je hebt veel ongebruikt potentieel dat je nog niet in je voordeel hebt ingezet. Soms ben je extravert en sociaal, terwijl je op andere momenten juist gereserveerd en voorzichtig bent. Je bent er trots op een onafhankelijke denker te zijn en neemt niet zomaar iets van anderen aan zonder bewijs. Zekerheid is een van je belangrijkste doelen in het leven.

Lees die zinnen eens rustig door en kijk wat ze gemeen hebben. Geen enkele ervan kan onwaar zijn voor wie dan ook. Iedereen heeft ongebruikt potentieel, want potentieel is grenzeloos. Iedereen is weleens extravert en weleens gereserveerd, want een week kent meer dan één situatie. De zin houdt je een spiegel voor en strijkt vervolgens met de eer van jouw spiegelbeeld.

Jij bent degene die het bewijs levert

De zin doet het halve werk. Jij doet de andere helft. Dat doe je zo snel dat het helemaal niet als werk voelt.

Lees 'soms ben je gereserveerd en voorzichtig' en nog voor je bij de punt bent, heeft je geheugen al een specifieke situatie opgediept. Dat etentje waar je bijna niets zei. Dat telefoontje dat je uitstelde. Het voorbeeld komt zo snel in je op dat het voelt als een bevestiging in plaats van een herinnering. Nu kleeft er een stukje van je eigen leven aan die zin en lijkt het alsof de tekst afwist van dat etentje.

Doe het nu eens andersom. Bedenk een moment waarop jij de luidruchtigste persoon in de kamer was. Dat schiet je net zo snel te binnen. Je leeft immers al een tijdje en alles is wel een keer gebeurd. Een beschrijving vol met dit soort zinnen beschrijft jou niet echt. Hij voert een zoekopdracht uit in je geheugen en pronkt daarna met de zoekresultaten.

Het effect is hier sterker dan in Forers klaslokaal. De reden daarvoor is net zo goed een nadeel voor deze site als voor elke andere. Zijn studenten kregen gewoon een blaadje. Jij hebt eerst zestig vragen beantwoord. Door die moeite voelt een uitslag verdiend. Een verdiende uitslag lees je met veel minder argwaan dan eentje die je zomaar in de schoot geworpen krijgt, zelfs als de zinnen op de pagina sowieso wel bij je hadden gepast, ongeacht je antwoorden.

Een bewering telt pas als iemand hem kan afwijzen

De test voor elke zin in een persoonlijkheidsbeschrijving is simpel. Zou een redelijk mens dit kunnen lezen en zeggen: nee, dat ben ik niet?

'Je hecht waarde aan hechte vriendschappen' slaagt niet voor die test. Niemand zegt daar nee tegen. 'Je hebt liever drie goede vrienden dan twintig kennissen' slaagt wel. Genoeg mensen geven echt de voorkeur aan die twintig en zullen dat ook zeggen. De tweede zin bevat juist informatie omdat hij iets kost. Hij sluit mensen uit.

Dit is het verschil tussen een beschrijving die echt klopt en eentje die alleen maar zo voelt. Een waardevolle beschrijving bevat uitspraken die een ander persoonlijkheidstype zou afwijzen. Als je een pagina aan iemand met de tegenovergestelde vier letters kunt geven en diegene knikt ook instemmend, dan gaat de tekst over geen van jullie beiden.

Het verklaart ook waarom de vleiende zinnen het hardst binnenkomen. Beschrijvingen van elk type zijn meestal vriendelijk geschreven. Een aardige zin accepteer je sneller en met minder kritiek dan een onaardige. Als je uitslag je vertelde dat je opmerkzaam en onbegrepen bent, dan heb je waarschijnlijk niet even nagegaan of dat klopt. Vrijwel niemand doet dat.

Hoe je je eigen typepagina als een scepticus leest

Pak de pagina die je hebt gekregen en doe er drie dingen mee.

Streep elke zin door die op alle zestien pagina's zou kunnen staan. Meestal verdwijnt dan een derde van de tekst. Wat wegvalt is vooral het aanmoedigende deel. Zoek daarna de zinnen waar je het niet mee eens bent. Dat zijn de dragende zinnen, of ze nu kloppen of niet. Het zijn namelijk de enige zinnen die echt iets over jou beweren in plaats van over mensen in het algemeen.

Lees vervolgens de pagina van een type dat één letter van dat van jou verschilt. Als die net zo goed past, voegde die ene letter weinig voor je toe. Dat is handig om te weten. Het is ook de meest voorkomende reden waarom twee uitslagen in dezelfde maand van elkaar verschillen. Het overzicht van alle zestien types is de snelste manier om die vergelijking te maken, aangezien de aangrenzende types daar naast elkaar staan.

Niet alle herkenning is een trucje

Het zou makkelijk zijn om te concluderen dat het allemaal gebakken lucht is. Die conclusie klopt alleen niet. Sommige van deze uitspraken sluiten wel degelijk mensen uit. Als zo'n zin raak is, is de herkenning terecht.

'Je hebt het plan liever een week van tevoren rond dan dat je de opties openhoudt tot de dag zelf' is een echte splitsing. Ongeveer de helft van de mensen kiest voor het plan. De andere helft kiest voor de opties. Beide helften vinden hun eigen antwoord vanzelfsprekend. Hetzelfde geldt voor de vraag of je discussieert door de norm te controleren of door te kijken of iets juist is. Dat verschil zit achter de meeste ruzies uit de gids over ruzies tussen INFP en ESTJ.

Die onderscheidingen werken echt. Een uitslag die daarop is gebouwd, vertelt je wel degelijk iets. Het probleem is dat dezelfde pagina ook een laag zinnen bevat die niemand kan afwijzen. Die twee lagen komen tegelijkertijd binnen en voelen tijdens het lezen identiek aan. Leren om de naad daartussen te zien, is de belangrijkste vaardigheid.

Het ongemakkelijke gedeelte

Zodra je weet hoe makkelijk dat gevoel te fabriceren is, kun je het niet meer als bewijs gebruiken. Dat is een echt verlies. Die schok van herkenning deed echt iets voor mensen. Het gaf ze het gevoel begrepen te worden. Je begrepen voelen is niet niks om uit een gratis webpagina te halen.

Wat je ervoor terugkrijgt, zijn betere vragen. Niet 'klopt dit?', want daar kan je reactie geen antwoord op geven. Wel 'over welke van deze zinnen zou ik in discussie gaan?'. Die vraag heeft antwoorden. Die antwoorden zijn vaak interessanter dan de uitslag zelf.

Dit is ook de eerlijke plek om te zeggen wat deze vier letters wel en niet zijn. Dit is een vragenlijst, geen assessment. MBTI is een handelsmerk van The Myers-Briggs Company en deze site heeft daar geen enkele band mee. Ik beheer de site in mijn eentje en ik ben geen psycholoog. Als een beschrijving hier waar voelt, is dat iets waard. Het is alleen niet hetzelfde als een meting.

Wat je moet doen met een uitslag die te goed klopt

Behandel het zoals je een heel flatterende foto zou behandelen. Jij bent het. Jij bent het vanuit een bepaalde hoek, in goed licht. Het wordt pas echt nuttig als je er nog een paar hebt gezien.

De betrouwbaarste zet is om de beschrijving te checken bij iemand die je al jaren kent. Vraag specifiek naar de zinnen die je hebt doorgestreept en de zinnen waar je het niet mee eens was. Mensen die je kennen zijn niet onder de indruk van de algemene zinnen. Ze hebben juist een sterke mening over de specifieke zinnen. Dat is precies de schifting die je probeerde te maken. Wil je begrijpen waar die specifieke zinnen überhaupt vandaan komen? Wat de zestig vragen doen legt uit hoe de antwoorden uiteindelijk een persoonlijkheidstype vormen.