ISTPPersoonlijkheidstype: De Sleutelaar

Toen Bas onder de douche vandaan kwam, stonden er eenenveertig nieuwe berichten in de familie-app. Hij scrolde naar boven. De wasmachine van zijn vader had een plas achtergelaten op de badkamervloer, en sinds acht uur die ochtend waren zijn tante Joke, zijn zus Marije en twee neven erover in gesprek. Joke dacht dat de machine vijftien jaar oud was en vervangen moest worden. Marije had drie lange alinea’s geschreven over hoe papa nooit om hulp vraagt.

Bas las alles in de gang. Niemand had gezegd waar het water vandaan kwam. Hij typte: ‘Pa, voor of achter? Stuur een foto van de vloer.’ Toen legde hij de telefoon op de plank en bakte hij eieren.

De foto kwam elf minuten later, een beetje onscherp, met in een hoek de pantoffel van zijn vader. Water onder de poot linksachter. Niet het deurrubber dus. Waarschijnlijk de afvoerslang, of de klem waarmee die vastzat. Hij begon te typen: ‘Het is een slangklem, niemand hoeft iets te kopen’ en wiste het, want hij had de klem nog niet gezien en hij had er een hekel aan om er zwart op wit naast te zitten. Hij stuurde: ‘Niets bestellen. Ik kom om 4 uur.’

Marije stuurde hem apart een bericht. ‘Hij dweilt die vloer al een week zonder het tegen iemand te zeggen. Een week, Bas.’ Hij las het twee keer. Het leek informatie over het tijdsverloop te zijn, dus antwoordde hij: ‘Dan lekt het langzaam. Goed teken.’ Ze stuurde één punt terug. Hij keek een tijdje naar die punt en kwam er niet achter wat die van hem wilde.

Om vier uur zat hij op zijn knieën achter de machine met een zaklamp tussen zijn tanden. De klem was doorgeroest. Hij verving hem door een exemplaar uit de pot in zijn auto, draaide een kort programma en keek hoe de slang droog bleef. Zijn vader bracht thee en bleef in de deuropening staan, en zei ook niet veel. Bas maakte een foto van de droge vloer, zette hem zonder tekst in de groep en bleef eten.

21.14 uur. De uploadpagina voor het monteurscertificaat zou om middernacht sluiten, en tot nu toe had Bas een titel en zijn naam. Zes weken geleden had de docent de eisen uitgedeeld: vijf geschreven reflecties, elk één pagina, over ‘principes van preventief onderhoud’. Hij had het blad één keer gelezen, het opgevouwen in zijn jaszak gestoken en in de weekenden daarna de versnellingsbak van de zitmaaier van een vriend gereviseerd. Dat had gevoeld als leren. Dit niet.

Hij opende de eerste opdracht opnieuw. ‘Bespreek de theoretische basis van smeerschema’s.’ Hij wist wanneer een lager vet nodig had. Dat kon hij horen. Een pagina schrijven over het waarom leek op uitleggen hoe je een veter strikt. Hij stond op, controleerde de bouten van de keukenstoel die al sinds maart wiebelde, draaide er twee aan en ging om 21.40 uur weer zitten, geërgerd over zichzelf, zij het niet erg.

Hij moest ophouden met proberen te klinken als het lesboek. Hij haalde de foto’s op zijn telefoon erbij: de versnellingsbak van de zitmaaier voor en na, de pomp op het werk die hij in januari op lekken had betrapt, de motor van de transportband die heet liep tot hij de verbogen beugel vond. Vijf klussen. Vijf pagina’s. Bij elke klus schreef hij op wat hij zag, wat hij eerst probeerde, wat er mis was met wat hij eerst probeerde en wat hij de volgende keer eerder zou nakijken. Korte zinnen. Geen woord dat hij niet hardop zou zeggen. Rond elf uur merkte hij dat hij aan de vierde bijna plezier had.

Zijn klasgenoot Jesper appte om 23.20 uur: ‘Heb je naar het handboek verwezen? Ze wil bronvermeldingen.’ Dat had Bas niet. Hij dacht er een seconde of vier over na, zette onder elke foto de titel van het handboek en de paginanummers en besloot dat een bronvermelding daarvoor diende.

Om 23.52 uur uploadde hij. Op de pagina verschenen een groen vinkje en een regel dat zijn inzending was ontvangen. Hij klapte de laptop dicht, keek naar de stoel en ging de houtlijm zoeken, want aan de bouten had het nooit echt gelegen.

Het geluid kwam uit de tweede deegkneder, een droge tik, één per omwenteling, en Bas hoorde het vanuit de deuropening voordat iemand hem had gewezen waar hij zijn jas kon ophangen. Het was tien over half zes ’s ochtends. De productiehal rook naar gist en heet metaal.

Yvonne, het hoofd van de technische dienst, leidde hem met een klembord door het gebouw. Kluisjes. Veiligheidsschoenen. Een map met procedures zo dik als zijn onderarm, die hij voor vrijdag moest lezen en ondertekenen. Op een scherm bij het kantoor legde ze het systeem met werkorders uit: elke reparatie geregistreerd, goedgekeurd, ingepland. Hij knikte op de goede momenten. Een deel van hem stond nog bij kneder twee te tellen.

‘Vragen?’ vroeg ze. Hij had er één. ‘Hoelang tikt die kneder bij de deur al?’ Ze fronste. ‘Tikt die?’

Ze liepen terug. Hij raakte hem niet aan; eerste dag, nog niet zijn machine. Hij stond er alleen bij met zijn hoofd scheef en wees naar de beschermkap boven de aandrijfriem. ‘Daar. Eén keer per omwenteling, dus het zit in de poelie, niet in de riem. Kan een spie zijn die los begint te werken.’ Yvonne luisterde, en even later hoorde zij het ook. Ze zei dat er een werkorder voor moest komen en een plek in de planning van donderdag. Hij keek naar de bakkers die veertig kilo deeg in de kuip laadden en vond donderdag aan de optimistische kant, maar zei alleen: ‘Ik zou het bij de volgende wissel nakijken. Tien minuten werk.’ Ze keek hem lang aan en schreef iets op.

Bij de wissel van half tien gaf ze hem een sleutel en bleef ze naast hem staan terwijl hij de kap openmaakte. De spie was half uit zijn sleuf gekropen. Hij drukte hem op zijn plaats, draaide de stelschroef aan, en de tik was weg. Yvonne boekte de reparatie zelf in. Tijdens de lunch vroegen de anderen waar hij hiervoor had gewerkt en of hij familie in de stad had, en hij beantwoordde elke vraag in een woord of vijf. De map bleef in zijn kluisje liggen. De stukken over de ovens zou hij wel lezen, dacht hij.

‘Je zei “dat is balen” en toen vroeg je of ik die dakdragers nog had.’ Arno stond met zijn armen over elkaar in de garage van Bas. Bas, die een fietswiel in de richtbok had staan en een nippelspanner in zijn hand hield, had een tel nodig om het gesprek te plaatsen. Dinsdag. Arno had gebeld om te zeggen dat het bedrijf zijn afdeling ophief. En ja, Bas had naar de dakdragers gevraagd, omdat het gesprek afgelopen had geleken.

‘Ik wist niet wat er verder nog was,’ zei hij. ‘Er was “hoe gaat het met je”. Wat dan ook.’ De stem werd luider. Bas voelde het bekende gebeuren, een soort rolluik dat achter zijn ogen naar beneden kwam. Elke zin die hij kon bedenken klonk ofwel onecht ofwel als een tegenwerping, en hij wilde geen ruzie met een man die net zijn baan kwijt was. Hij legde de nippelspanner op de werkbank. ‘Ik ga een blokje om,’ zei hij. ‘Ik ga niet weg. Ik ga alleen even lopen.’

Pas na twee straten kon hij denken. Het had hem dinsdag wel degelijk gespeten. Genoeg om die avond bij zijn eigen chef na te vragen of de fabriek planners zocht, en daarna had hij Arno daar niets over verteld, omdat er nog geen antwoord was en niets melden hem zinloos leek. Van binnenuit was dat alles wat er bij om iemand geven kwam kijken. Vanaf Arno’s kant zag het er kennelijk uit als een vraag over dakdragers.

Arno zat op het omgekeerde krat toen hij terugkwam en liet het wiel met één vinger draaien. ‘Ik heb op het werk geïnformeerd,’ zei Bas. ‘Naar banen op de planning. Sandra zegt dat er volgende maand een plek vrijkomt. Dat had ik je moeten vertellen.’ Arno staarde hem aan. ‘Heb je dat dinsdag gedaan?’ ‘Dinsdagavond.’ ‘En het kwam niet in je op om dat even te melden.’ ‘Nee.’

Hij pakte de nippelspanner weer op en legde hem toen neer, omdat het vasthouden ervan aanvoelde als je verstoppen. ‘Zeg me wat ik moet doen als je met zoiets belt. Zeg het me echt. Dan doe ik het.’

De kaart besloeg het grootste deel van de woonkamervloer en werd plat gehouden door een pedaalsleutel en twee koffiemokken. Bas had er niets op getekend. Zijn broer Ivo, in kleermakerszit op de bank met een laptop, had een document open met de titel ‘Kustroute, dag voor dag’, en dat telde al drie pagina’s.

‘Dag vier slapen we in het havenstadje. Ik heb een pension gevonden. Dag vijf is zeventig kilometer naar de vuurtoren, lunch in het dorp halverwege.’ Ivo keek op. ‘Je schrijft hier niets van op.’ ‘Ik heb het gehoord.’ In werkelijkheid was Bas de inhoud van twee fietstassen op stapeltjes aan het sorteren. Reservebinnenbanden, drie. Een kettingpons. Remblokken voor beide fietsen, want die achter op de fiets van Ivo waren bijna op en dat was Ivo niet opgevallen. Tiewraps, een rol tape, een opvouwbare zaag die hij er twee keer uit haalde en weer terugstopte.

Het schema zat hem dwars op een manier die hij moeilijk kon uitleggen aan iemand die er plezier in had. Zeventig kilometer ging uit van geen tegenwind. Het dorp halverwege ging ervan uit dat ze halverwege zouden willen lunchen. En ergens langs die kust zou een zijweggetje naar het water lopen dat er beter uitzag dan het plan, en dat wilde hij kunnen nemen zonder een pension excuses verschuldigd te zijn. ‘En als we niets boeken,’ zei hij. ‘Alle tien de nachten? In augustus?’ ‘We hebben een tent.’ ‘Ik heb een rug.’

Daar zat iets in. Bas bestudeerde de kaart. Tegen een bed had hij niets. Wel tegen een bed dat bepaalde waar hij om zes uur moest zijn. ‘Boek de eerste nacht,’ zei hij ten slotte. ‘En het havenstadje, want dat is klein en loopt vol. De rest laat je open. Als we vastzitten, vind ik wel iets.’ Ivo merkte op dat ‘ik vind wel iets’ ooit een bushokje had betekend. Bas zei dat het in dat bushokje droog was geweest.

Ivo boekte twee nachten en liet acht lege rijen in zijn document staan, wat hem zichtbaar iets kostte. Bas zette de fiets van zijn broer op zijn kop op het vloerkleed en begon aan de remblokken.

Zaterdagochtend om tien uur lag de radio in ruim dertig onderdelen op een badhanddoek, en Bas had het eerste probleem gevonden: een condensator die was opgezwollen als een boon. Hij had het toestel op een rommelmarkt gekocht voor de prijs van een broodje, omdat de verkoper zei dat het al twintig jaar niet meer werkte. Voor het weekend stond er niets gepland. Daar had hij voor gezorgd door donderdag twee berichten niet te beantwoorden.

Hij werkte zonder muziek. Elke schroef ging in een eierdoos, één vakje per stap, zodat het in elkaar zetten gewoon de doos in omgekeerde volgorde zou zijn. Rond het middaguur at hij staand aan het aanrecht brood met kaas, terwijl hij op zijn telefoon een schakelschema bestudeerde dat voor een net iets ander model was en daardoor interessanter.

De telefoon trilde. Lisa: ‘We gaan vanavond met een paar man uit eten, kom ook!’ Hij mocht Lisa graag, en uit eten ook. Hij wist ook dat om zeven uur de nieuwe condensatoren erin zouden zitten en het toestel klaar zou zijn voor stroom, en dat in een restaurant over andermans werk zitten praten terwijl dat thuis lag te wachten een soort jeuk zou zijn. Hij typte: ‘Kan vanavond niet, zit ergens middenin. Volgende week?’ en zette er, na enig nadenken, achter: ‘Veel plezier.’ Ze antwoordde met een duimpje. Dat leek in orde.

Om tien over half acht stak hij de stekker erin en kreeg hij een brom, toen een lucht, toen niets. Hij trok de stekker er snel uit. Niet kwaad. Eerlijk gezegd een beetje tevreden, want nu was er een tweede probleem. Hij liet het toestel een nacht op de handdoek liggen.

Zondag fietste hij voor het ontbijt veertig kilometer langs de rivier, en ergens ter hoogte van de oude sluis dacht hij: de gelijkrichter. Thuis verving hij die door een onderdeel uit zijn la. Door het luidsprekerdoek kwam een stem, een weerbericht. Hij luisterde de hele voorspelling uit. Toen maakte hij een foto van de verlichte afstemschaal en stuurde die zonder uitleg naar Lisa, en dichter dan dat kwam hij niet bij iemand over zijn weekend vertellen.