INTPPersoonlijkheidstype: De theoriebouwer

‘Zaterdag: de noedelbar of het grillrestaurant? Stemmen maar.’ Roos zette de peiling om 9.02 uur in de groep. Thijs zag hem om 11.40 uur, ergens tussen een artikel over waarom trambellen op één bepaalde toonhoogte zijn gestemd en datgene wat hij die ochtend eigenlijk had moeten doen. Hij stemde niet. Hij keek naar de peiling.

Er waren twee opties. Maar in de veertig berichten erboven hadden vijf vrienden vier verschillende restaurants genoemd, en minstens twee van hen hadden duidelijk naar de dumplingtent gewild. Dat kon een stemming tussen twee opties niet laten zien. Het was mogelijk, bedacht hij, dat het grillrestaurant won en toch van niemand de eerste keus was.

Hij begon te typen. ‘Klein puntje, maar een peiling met twee opties kan eigenlijk niet laten zien wat de groep wil als er een derde optie is die het van allebei afzonderlijk zou winnen, wat’ en daar hield hij op, want hij hoorde hoe Roos het zou lezen. Hij wiste alles.

Verder naar boven stond wel nog een vraag die Wouter dinsdag had gesteld en waar niemand op was ingegaan: of groene thee echt bitter wordt van kokend water of dat mensen dat elkaar gewoon napraten. Hij schreef zes zorgvuldige regels over temperatuur en wat er wanneer oplost, zette erbij dat hij van het tweede deel niet zeker was en verstuurde het. Wouter antwoordde met één opgetrokken wenkbrauw. ‘Het is vrijdag, Thijs.’ Toen Roos. ‘Thijs. Noedels of grill.’ ‘Allebei prima. Hoe laat?’ ‘Half acht, dat zei ik een uur geleden al.’

Hij scrolde omhoog. Het stond er. Hij stemde op noedels en zette voor de zekerheid een herinnering in zijn telefoon, zag toen dat hij die op zondag had gezet en schoof hem een dag terug. Hij wilde er echt bij zijn. Hij was meer op deze mensen gesteld dan hij wist te laten merken, en komen opdagen was het deel dat ook werkelijk bij hen aankwam. Om 23.15 uur opende hij een privégesprek met Wouter. ‘Iets heel anders. Wil je horen waarom de peiling van Roos strikt genomen niet deugde? Het is best een mooi probleem.’ ‘Vertel het maar bij het eten,’ schreef Wouter. ‘Half acht. Zaterdag. De noedelbar.’

Om 22.30 uur bestond het rapport over de deelfietsen van de stad uit een titel, de naam van Thijs en één grafiek. Het moest de volgende ochtend om tien uur binnen zijn. Hij had er drie weken voor gekregen.

De grafiek was het probleem, of eigenlijk het cadeau. Station 14, bij de oude leerlooierij, telde op dinsdag twee keer zo veel ritten als op elke andere dag. Niemand had hem daarnaar gevraagd. De opdracht was vier pagina’s over het gebruik in het algemeen. Die had hij op de eerste middag kunnen schrijven, en dat was hij ook van plan geweest, zodra hij uit die dinsdagen was gekomen.

Om 23.00 uur viel het weer af. Een markt kostte meer tijd, want er was een markt, op donderdag. Rond middernacht keek hij niet meer naar de stad maar naar het bestand zelf, naar de tijdstempels van de rijen. Daar zat het. Een wekelijkse synchronisatie kopieerde de ritten van maandagnacht naar dinsdag zonder ze daarna weg te halen. De piek was een echo. Hij lachte hardop in het lege appartement. 1.15 uur. Het plezier duurde een minuut of vier, en toen waren de vier pagina’s nog steeds niet geschreven.

Hij opende het document. Moest hij het per wijk indelen, per seizoen of per tijdstip van de dag? Voor alle drie viel echt iets te zeggen. Een halfuur lang wentelde hij de drie om en om, bouwde in zijn hoofd indelingen op en brak ze weer af, en typte niets. Uiteindelijk haalde hij een kassabon uit zijn zak en schreef op de achterkant: 1. De vier grafieken erin plakken. 2. Twee zinnen onder elke grafiek. 3. Versturen.

Het was bijna beledigend hoe goed dat werkte. Om 3.40 uur lagen er vier sobere pagina’s, met helemaal onderaan een voetnoot over de synchronisatiefout. Het was de enige alinea die hij met plezier had geschreven, en waarschijnlijk ook de enige waar de gemeente iets mee zou doen. Om 3.52 uur verstuurde hij de mail en klapte de laptop dicht. Om 3.53 uur klapte hij hem weer open. Het bericht was zonder bijlage de deur uit gegaan. ‘Excuus,’ typte hij. ‘Nu met rapport.’

De instructiefilm duurde tweeënveertig minuten, en Thijs klikte hem in minuut drie weg. Marijke, die de collectieregistratie van het museum beheerde en hem ermee alleen had gelaten, stond twee zalen verderop tussen de stellingen.

Zelf zag hij dit niet als overslaan. Een film zou hem vertellen op welke knoppen hij moest drukken. Wat hij wilde weten was wat de catalogus geloofde: wat die als één voorwerp telde, hoe die een datum opvatte, wat er gebeurde als je het fout deed. Hij maakte dus een proefrecord aan voor een theekopje dat niet bestond en begon eraan te duwen. Het datumveld slikte ‘circa 1820’ maar weigerde ‘1820?’. Het zoekvenster vond zijn theekopje onder ‘kopje’ en onder ‘thee’ en behandelde, dat was interessant, een letter met een accent als een heel andere letter.

Dat laatste liet hem niet los. Hij zocht op een pottenbakker met een accent in zijn achternaam. Veertig records. Hij typte de naam zonder accent. Nog eens eenenzestig. Dezelfde pottenbakker, twee spellingen. Om half een had hij een pagina aantekeningen, geen lunch, een niet-ondertekend formulier in zijn tas en geen flauw idee waar de nooduitgangen waren.

Daar trof Marijke hem aan. Hij legde het uit, met bij elke zin een slag om de arm. ‘Ik kan ernaast zitten. Ik heb maar één naam goed nagekeken, en drie andere vluchtig. Maar volgens mij krijg je bij elke zoekopdracht met een accentletter ruwweg een derde te zien van wat jullie werkelijk in huis hebben.’ ‘Heb je de film gekeken?’ ‘De eerste drie minuten.’ ‘En de twaalf oefenrecords? Die maakt elke nieuwe medewerker, op volgorde.’ ‘Waar zijn die voor?’ ‘Dan weet ik dat jij weet hoe het moet.’

‘Dat kan ik je nu ook laten zien. Dat gaat sneller.’ ‘Maak ze toch maar,’ zei Marijke, niet onvriendelijk, en ze schreef de naam van de pottenbakker op haar hand. Hij maakte ze, om vier uur, met een tegenzin die hij tot in zijn polsen voelde. In oefenrecord zeven stond alleen wel een datum die niet kon kloppen, en hij ging rechtop zitten. Zijn maag knorde. Het drong tot hem door dat hij nog altijd niet wist waar de kantine was.

‘Jij komt nooit opdagen,’ zei Pim. Ze stonden in Pims nieuwe appartement tussen de dozen, de dag na de verhuizing. Thijs had bij wijze van excuus een varen meegebracht, en die stond in de vensterbank weinig uit te richten. ‘Nooit klopt niet,’ zei hij. ‘Ik was op je verjaardag. In maart heb ik je om vijf uur ’s ochtends naar het vliegveld gebracht.’ Pim staarde hem aan. ‘Wil je het dáárover hebben? Over dat woord?’

Eerlijk gezegd wel. Thijs kon niet tegen een zin ingaan zolang hij niet wist wat die beweerde, en deze beweerde iets wat niet waar was. Als ‘nooit’ klopte, telde niets van wat hij had gedaan mee, dus moest het echte verwijt ergens anders zitten, en hij wilde uitzoeken waar. Voor hem was dat Pim serieus nemen. Hij keek naar het gezicht van zijn vriend en begreep, een paar tellen te laat, dat het eruitzag als het omgekeerde.

‘Ik heb gisteren een wasmachine vier trappen op gesjouwd,’ zei Pim. ‘Met mijn vader. Die is zevenenzestig.’ Thijs werd stil. Hij wist precies waar de zaterdag was gebleven. Om negen uur was hij gaan zitten om op te zoeken hoe een cilinderslot werkt, omdat er in Pims nieuwe deur een ongebruikelijk type zat, en toen hij weer op de klok keek was het donker. Dat was een oorzaak. Was het ook een verweer? Hij bekeek het eerlijk en vond van niet. Het hardop zeggen zou de wasmachine alleen maar zwaarder maken.

‘Over gisteren heb je gelijk,’ zei hij ten slotte. ‘Ik zei dat ik zou komen en ik kwam niet, en jij en je vader hebben het zonder mij gedaan. Het spijt me. Dat was rot van me.’ Pims schouders zakten een stukje. ‘En “nooit”?’ ‘Nog steeds onjuist. Maar ik snap dat één zo’n zaterdag als nooit kan voelen.’

‘Je bent onmogelijk.’ Thijs keek de kamer rond. Het bed stond in elf onderdelen tegen de muur, de handleiding zat nog dichtgeseald in het plastic zakje. Hij pakte de inbussleutel en liet het zakje liggen. ‘Welke kant is het hoofdeinde?’ vroeg hij.

Elf dagen voor vertrek wist Thijs heel veel over de reis. Hij wist waarom het spoor bij de grens van breedte veranderde en hoe de rijtuigen daar op andere wielstellen werden getild. De aansluiting van 14.10 uur gaf negen minuten overstaptijd en ging, afgaand op twee jaar gepubliceerde vertragingscijfers, ruwweg één dag op de drie mis. Hij had een met de hand getekende kaart gevonden van een kabelspoorweg boven het meer die in 1968 was opgeheven.

Waar hij en zijn zus zouden slapen wist hij niet. Er stonden negentien tabbladen open. Het pension bij het station had dunne muren, volgens één recensent die betrouwbaar overkwam. Een derde adres leek ideaal en had maar één foto, en dat maakte hem achterdochtig. Telkens als hij bijna koos, dook er een nieuwe overweging op, en het was elke keer een redelijke.

Lieke belde om acht uur. ‘Waar slapen we?’ ‘Ik heb het teruggebracht tot een soort raamwerk.’ ‘In een raamwerk staan geen bedden. Vanavond kies jij, anders kies ik, en je weet dat ik het eerste neem wat een balkon heeft.’

Hij geloofde haar. Na het telefoontje zat hij voor de negentien tabbladen en voelde hij het vertrouwde trage rondcirkelen weer op gang komen. Hij pakte dus een potlood en schreef alleen op wat de week werkelijk zou verpesten als het ontbrak. Dicht bij het station. Twee bedden. Een plek om te koken, want Lieke kon geen zeven dagen achter elkaar restauranteten verdragen. Drie adressen bleven over. Een reden om er één boven de andere te verkiezen vond hij niet, en voor één keer liet hij dat het antwoord zijn en boekte hij het bovenste van het lijstje.

Hij stuurde haar de bevestiging. ‘Wie ben jij,’ schreef ze. En toen: ‘Heb je de treinplaatsen gereserveerd?’ Plaatsen. Die stonden ergens op een lijstje, een ander lijstje. ‘Nog niet,’ typte hij. ‘Maar wist je dat de veerboot op dat meer alleen met de klok mee vaart? Daar is een reden voor, het heeft te maken met de wind in de middag en met de plek waar de oude steigers zijn gebouwd.’ ‘Thijs. Plaatsen. Nu. Daarna mag je over de wind vertellen.’

De radio kwam van een marktkraam en bromde waar hij had moeten praten. Op zaterdagochtend om tien uur lag hij open op de keukentafel van Thijs, het achterpaneel naast de fruitschaal en zes schroefjes op een rijtje op een schoteltje, zodat hij ze niet kwijt zou raken. Binnen het uur was hij er een kwijt. Voor geen van beide dagen stond iets gepland, zo gingen de meeste van zijn weekenden, en hij ervoer het als een soort rijkdom.

In de kast zat een cilindertje met een bolle bovenkant, en hij zocht op hoe dat kwam. Dat bracht hem bij hoe zulke onderdelen verouderen, en dat bij hoe oude toestellen één zender uit de lucht plukten, en dat, langs een weg die hij later niet meer kon terugvinden, bij de geschiedenis van tijdseinen en een man die ooit met een zakhorloge langs de deuren ging om de juiste tijd te verkopen. Dat laatste las hij staand, met in zijn hand een boterham waar hij vergeten was iets op te doen.

Om 17.40 uur pakte hij zijn telefoon om een datum na te kijken en vond hij een bericht van Jesse, verstuurd om 12.10 uur. ‘Vrij vandaag? Ik ben overal voor in.’ ‘Sorry, zie dit nu pas. Ik ben een radio uit elkaar aan het halen. Wil je komen kijken?’

Jesse kwam om zeven uur met twee bakken nasi. Ze aten om de ingewanden van de radio heen. Jesse stelde één vraag, hoe dat ding wist welke zender het moest laten horen, en Thijs gaf veertig minuten lang antwoord, met een potlood en het deksel van de nasibak, en Jesse zei steeds: ‘Wacht, even terug.’ Ergens na middernacht kibbelden ze vrolijk over de vraag of een radio waarvan elk onderdeel is vervangen nog dezelfde radio is. Het was de beste avond die hij in een maand had gehad, en dat zei hij ook tegen Jesse, onhandig, bij de deur.

Op zondag bestelde hij het nieuwe onderdeel. De radio bleef in stukken op tafel liggen. ’s Middags deed hij de wasmachine open en trof daar de was van vrijdag aan, nog klam en met een vage vijverlucht. Hij deed er wasmiddel bij en zette hem opnieuw aan.