MBTI in Japan en China: twee totaal verschillende reacties

In Tokio vraagt een collega die je pas twee weken kent naar je bloedgroep. Dat is daar een volkomen normale vraag. Het staat ongeveer gelijk aan de vraag waar je bent opgegroeid, en het antwoord hoort iets te verklaren over waarom je bent zoals je bent.

In een groepsapp in Shanghai slaat iemand een uitnodiging af en een vriend antwoordt dat dit heel typisch is voor een i-persoon. Niemand legt de term uit. Iedereen in de chat is onder de veertig en iedereen weet wat het betekent.

Dezelfde vier letters bereikten beide landen, maar ze kwamen op totaal verschillende plekken terecht. In het ene land was die plek namelijk al bezet, in het andere nog niet.

Japan had al een snelle manier om persoonlijkheden te duiden

De bloedgroeppersoonlijkheid, ketsueki-gata, is in Japan al sinds de jaren 1970 de standaard volkstypologie. Een reeks populaire boeken van Masahiko Nomi maakte toen van een ouder idee een massaal fenomeen. De bewering is dat de vier bloedgroepen overeenkomen met vier temperamenten: een nauwgezette, een makkelijke, een individualistische en eentje die moeilijk in een hokje te plaatsen is.

Er is geen enkel wetenschappelijk bewijs voor. Dat is ook niet echt het punt, en als je dat zegt, mis je de functie ervan. Het werkt als een sociaal smeermiddel. Vreemden krijgen zo een onschuldig, laagdrempelig onderwerp dat een klein beetje informatie over elkaar oplevert. Bovendien geeft het mensen een sociaal geaccepteerde manier om hun eigen eigenaardigheden te verklaren. In een cultuur waar het lastig is om direct iets over jezelf te zeggen, doet een categorie dat voor je.

Dat is precies de rol die MBTI elders vervult. Dus toen de vier letters in Japan aankwamen, belandden ze op een plek die al bezet was door iets dat ouder en bekender was, en waarvoor je helemaal geen test hoefde te doen. Je bloedgroep weet je immers al. Voor je letters moet je je door zestig vragen heen worstelen.

De letters bleven in Japan dichter bij de oorspronkelijke vorm

MBTI is wel aanwezig in Japan, maar het zwaartepunt ligt anders. De officiële route heeft daar veel meer de vorm behouden waarvoor het instrument was ontworpen. Je krijgt een getrainde professional, een sessie waarin het resultaat met je wordt besproken, en de expliciete verwachting dat je naar het gerapporteerde type mag kijken en het er niet mee eens mag zijn.

Dat komt dichter in de buurt van wat de makers voor ogen hadden dan wat de meeste mensen in de meeste landen tegenkomen. Vaak is dat toch een gratis website en een code van vier letters. Het houdt de boel ook trager en kleinschaliger. Iets wat je alleen goed kunt doen door een sessie met iemand te boeken, wordt geen werkwoord in een groepsapp.

Jongeren in Japan hebben de online versie ook opgepikt, grotendeels via Koreaanse media en door Korea beïnvloede internetcultuur. Het circuleert daar op dezelfde manier als elders. Maar het komt als tweede binnen, in een markt die al een antwoord heeft op de vraag die het stelt.

Het resultaat is een land waar twee persoonlijkheidssystemen zonder veel wrijving naast elkaar bestaan. Naar je bloedgroep wordt gevraagd door een vreemde. De letters heb je misschien zelf opgezocht. Niemand lijkt dit tegenstrijdig te vinden, wat een aardige aanwijzing is voor waar beide voor worden gebruikt.

China pikte het op van het internet, niet van een werkgever

De Chinese route liep precies andersom. De letters kwamen niet binnen via bedrijfstrainingen of een officiële instantie. Ze arriveerden via sociale platforms in de eerste jaren van dit decennium, en verspreidden zich zoals alles daar zich verspreidt: razendsnel en van onderop.

Wat het deed aanslaan, was dat het een identiteit was die je kon posten. Een code van vier letters is compact en past in een profiel. Het deelt mensen in groepen in waar ze elkaar kunnen vinden, en het levert eindeloze discussies op over welk type het ergste is. Dat is de meest betrouwbare motor die een online format kan hebben. Zulke berichten over persoonlijkheid passen perfect bij korte video's en bij reacties waar de ruzie het vermaak is.

Het kwam ook op een moment dat veel jongeren openlijk praatten over werkdruk, burn-outs en wat ze van een carrière verwachtten. Een vocabulaire waarmee je kunt zeggen dat deze omgeving niet bij je past, in plaats van dat je erin faalt, is oprecht nuttig. Bovendien is dat veel makkelijker te zeggen in vier letters dan in een hele zin.

Van daaruit verspreidde het zich naar de plekken waar zo'n afkorting heen gaat als hij eenmaal ingeburgerd is. Denk aan datingprofielen, vacatures die vriendelijk proberen te klinken, merchandise, en een heel genre aan berichten en video's dat de letters koppelt aan iets totaal anders, zoals een stad, een drankje of een personage uit een game. De letters waren niet langer de uitkomst van een vragenlijst. Ze werden een categorie waar mensen simpelweg toe behoren, wat veel beter blijft hangen.

De i en e als afkorting

Het duidelijkste teken dat iets is ingeburgerd in een taal, is wanneer het origineel niet meer nodig is. In de Chinese internettaal brak de eerste letter los van de rest en werd het een op zichzelf staand bijvoeglijk naamwoord. Plak de letter i of de letter e aan het woord voor een persoon en je hebt een term die iedereen begrijpt.

Een i-persoon gaat vroeg weg van het feestje, en een e-persoon is degene die het feestje heeft voorgesteld. De woorden worden liefkozend en met zelfspot gebruikt in alledaagse gesprekken. Vaak door mensen die de vragenlijst nog nooit hebben ingevuld en je de andere drie letters niet zouden kunnen vertellen.

Dat is een heuse taalkundige gebeurtenis en het is de moeite waard om te kijken wat er bewaard bleef en wat er sneuvelde. Bewaard bleef het enige onderscheid dat direct zichtbaar en sociaal nuttig is. De middelste twee letters, die moeilijker te observeren en lastiger uit te leggen zijn, haalden de eindstreep niet. Als je de versie wilt die de afkorting samenvat: E en I gaan over waar je energie van krijgt in plaats van over wie het feestje als eerste verlaat.

Waarom dezelfde letters zo anders vallen

Een snelle manier om persoonlijkheden te duiden verspreidt zich als die een vraag beantwoordt die mensen al stellen, mits er geen alternatief in de weg zit.

Japan had al een alternatief, dus de letters werden een niche en een professionele praktijk. China had geen voorganger en wel een enorm sociaal internet, waardoor de letters straattaal werden. Korea, behandeld in hoe MBTI een standaardvraag werd op Koreaanse datingprofielen, nam weer een derde route. Daar werd het een stukje introductie-informatie, op hetzelfde niveau als een baan of een woonplaats.

De Verenigde Staten, waar het instrument is ontwikkeld, hebben de meest institutionele versie, en daar wordt in het dagelijks leven het minst over gepraat. De meeste Amerikanen komen het tegen op hun werk. Dat is een vreemd lot voor iets dat is ontworpen voor persoonlijk gebruik.

Wat dit allemaal niet bewijst

Populariteit is geen bewijs. Dat een raamwerk door enorm veel mensen in drie landen wordt gebruikt, vertelt je dat het nuttig is als sociaal hulpmiddel. Het zegt helemaal niets over of het wel meet wat het beweert. De bloedgroeppersoonlijkheid is daar het perfecte voorbeeld van: het wordt breed geloofd, en het is niet waar.

Dit alles ondersteunt ook geen enkele bewering over een volksaard. De verschillen die hier worden beschreven gaan over hoe een afkorting zich verspreidde, niet over hoe de mensen in deze landen zijn. Vier letters op een nationaliteit plakken is dezelfde fout, maar dan een niveau hoger.

MBTI is een handelsmerk van The Myers-Briggs Company, die geen banden heeft met deze site, en ik ben geen psycholoog. Wat de vergelijking laat zien is kleiner en menselijker. Heel veel mensen willen een compacte manier om zichzelf aan vreemden uit te leggen. Daarvoor gebruiken ze simpelweg wat hun cultuur toevallig voorhanden heeft.