MBTI'yi kim yarattı: Katharine Briggs'den kurumsal işe alımlara

Bilindik hikaye, genç bir adamın Washington'daki bir eve gelmesi ve bir türlü bir yere oturtulamamasıyla başlar.

Katharine Cook Briggs yıllarını biyografiler okuyup insanları gözlemleyerek geçirmişti. İnsanları farklı kılan şeyin ne olduğuna dair kendi çapında bir sistem üzerinde çalışıyordu. Sonra kızı Isabel, evlenmeyi düşündüğü Clarence Myers'ı eve getirdi. Bu adam ailedeki hiç kimseye benzemiyordu. Daha kötü biri değildi. Sadece bambaşka türden biriydi. Aradaki bu fark, gelip geçici bir izlenimden ziyade başlı başına bir inceleme konusu olacak kadar tutarlıydı.

Bir yüzyıl sonra telefonda çözdüğün anketin sonunda sana verilen dört harf de dahil olmak üzere sonrasında yaşanan her şey, karşındaki insanın bambaşka bir plana göre yaratılmış olabileceğine dair ev içi bir gözlemden doğdu.

Ona şeklini veren kitap

Katharine'in elinde bir çerçeve olmadan önce kendi kategorileri vardı. Bunların yerini Carl Jung'un 1921'de Almanca, 1923'te İngilizce yayımlanan Psychological Types kitabı aldı. Jung bu kitapta insanların bilgiyi alma ve değerlendirme biçimlerinde farklılaştığını ve bu farklılıkların rastgele değil, tanınabilir kalıplara göre ortaya çıktığını savunuyordu.

Kendi sistemini bir kenara bırakıp onunkini benimsedi. Bu karar, testin aslında ne olduğunu anlamak açısından önemli. Dört harf, Briggs ve Myers'ın icat ettiği bir teoriyi anlatmıyor. Başkasının teorisini sıradan insanların kullanabileceği hale getirme çabasını temsil ediyor. Jung'un kendisi, çoğunlukla klinik çalışmalara dayanarak psikolojik yapı hakkında yazıyordu. Aklında bir anket yoktu ve böyle bir şeyle ilgilenmiyordu.

Jung'dan ziyade bu ikiliden çıkan iki şey var. Birincisi, kişinin dış dünyayla nasıl başa çıktığını anlatan dördüncü harf. Bu harf Jung'un çerçevesinde doğrudan adlandırılmamış, oradan çıkarılmıştı. İkincisi ve daha önemlisi ise insanların yirmi dakikada, bir kurşun kalemle bu kalıplara ayrılabileceği fikriydi.

Savaş onu bir projeye dönüştürdü

Anket Isabel'indi ve İkinci Dünya Savaşı sırasında ortaya çıktı.

Aralarında daha önce ev dışında hiç çalışmamış pek çok kadının da bulunduğu çok sayıda insan, hangisini seçeceklerini bilemedikleri sanayi işlerine giriyordu. Isabel'in fikri akademik olmaktan çok pratikti. İnsanlar kalıcı bir şekilde birbirinden farklılaşıyorsa, kısa bir anket birinin nefret etmeyeceği türden bir iş bulmasına yardımcı olabilirdi. Bu hem onlar için hem de savaş çabası için daha iyi olacaktı.

Bu motivasyonun üzerinde durmakta fayda var. Çünkü o günden beri yazılan her tip açıklamasının tonunu açıklıyor. Test, insanlara kendileri hakkında cesaret verici bir şeyler söylemek ve seçim yapmalarına yardımcı olmak için tasarlandı. İnsanları kabul edilebilir ve edilemez olarak ayırmak için asla kurulmadı. Ürettiği her açıklama bir dizi kusurdan ziyade bir dizi yetenek olarak yazıldı. Isabel Briggs Myers, 1980'de yayımlanan bu konudaki kitabına Gifts Differing adını verdi. Sadece başlık bile tüm niyeti özetliyor.

Psikoloji diploması olmayan iki kadın

İkisi de psikolog değildi. Bu gerçek genellikle bir itiraz olarak kullanılır. Oysa bir itirazdan çok daha ilginçtir.

Isabel siyaset bilimi okumuş ve 1920'lerde ödüllü bir dedektif romanı yayımlamıştı. Sahip olmadığı şey ise bir testin nasıl hazırlanacağına dair eğitimdi. Ayırt edici maddelerin nasıl yazılacağı, bunların nasıl puanlanacağı, testin gerçekten bir şeyi ölçüp ölçmediğinin nasıl kontrol edileceği gibi konuları bilmiyordu. O da gidip bunu öğrendi. Philadelphia'da bir personel uzmanı olan Edward Hay'in yanında çıraklık yaptı. İstatistiği ve madde analizini doğrudan ondan öğrendi.

Bu gerçek bir çıraklık ve gerçek bir emekti. Ancak akademik psikolojiyle aynı şey değildi. Aradaki bu uçurum kendini belirli bir şekilde gösteriyor. Test, başlarda ona karşı çıkacak olan üniversite sisteminin büyük ölçüde dışında geliştirildi. Akademik psikologlar onu ciddiye alıp incelemeye başladığında zaten yaygın olarak kullanılıyordu. Bu pek alışıldık bir durum değil. Test hakkındaki tartışmaların hiçbir zaman çözülememesinin bir nedeni de bu.

Bu amatör kökeni doğru değerlendirmek gerekiyor. Testin işe yarayıp yaramadığı konusunda ne lehine ne aleyhine bir şey kanıtlar. İlgili diplomaya sahip olmayan kişiler tarafından pek çok faydalı şey üretildiği gibi, diplomalı pek çok çalışma da zamanın testine dayanamamıştır. Kökenin açıkladığı şey, testin asla kaybetmediği bir alışkanlıktır. Sonuçlar, testi çözen kişiye kabul edebileceği bir dille geri verilmek üzere yazılmıştı. Bu, bir şeyi olabildiğince doğru ölçmekten çok farklı bir tasarım hedefidir. Bu iki amaç birbiriyle çelişir. Çatıştıkları noktalarda ise bu test her zaman ilkini seçmiştir.

Dosya dolabından test şirketine

Yıllarca elden ele dolaştı. Okullara, hastanelere, çözmek isteyen herkese verildi. Elle puanlandı ve sonuçlara göre revize edildi.

Kurumsallaşma adımı 1962'de atıldı. Educational Testing Service kılavuzu yayımladı ve test resmi değerlendirme dünyasına adım attı. 1975'te yayın hakları Consulting Psychologists Press'e geçti. Aynı yıl Mary McCaulley ile birlikte Center for Applications of Psychological Type kuruldu. Bu da teste kendine ait bir araştırma ve eğitim tabanı sağladı. Yayıncı 2018'de adını The Myers-Briggs Company olarak değiştirdi. MBTI hâlâ onların ticari markası. Bu sitenin o şirketle hiçbir bağlantısı yok.

Isabel Briggs Myers, Gifts Differing'in çıktığı yıl olan 1980'de öldü. İnsanların iş seçmesine yardımcı olmak için kurduğu bu sistem, tahmin edemeyeceği kadar uzun yaşadı.

Bir toplantı odasına nasıl girdi

Test ticari yuvasını mesleki rehberlikten ziyade kurumsal eğitimlerde buldu. Amerika Birleşik Devletleri'ndeki çoğu insan onunla hâlâ bu şekilde tanışıyor. Bir eğitmen, bir çalışma kitabı ve ofisten uzakta geçirilen bir öğleden sonra. Bu hikaye başlı başına bir konu. Amerikalıların MBTI ile neden iş kamplarında tanıştığı yazısı, bu ortamın sonuçları nasıl etkilediğini ele alıyor.

Yine de o tarihten bir nokta buraya ait. Çünkü bu, kullanıcılarından ziyade testin kendisiyle ilgili bir gerçek. Testi yayımlayan şirket, bunun işe alım veya seçme kararlarında kullanılmaması gerektiğini açıkça belirtiyor. Sonuç, kişiye açıklanmak ve itirazına açık bırakılmak içindir; başkalarının ona uyguladığı bir filtre olarak değil. Bu yönlendirme eleştirmenlerden değil, doğrudan yayıncıdan geliyor ve sürekli ihlal ediliyor.

Bu tarihi bilmek neden önemli

Çünkü sana o dört harfin ne işe yaradığını ve ne için hiçbir zaman tasarlanmadığını gösteriyor.

Damadını izleyen bir anneden, anketle hiçbir işi olmak istemeyen İsviçreli bir psikiyatrdan ödünç alınan bir teoriden, 1940'larda kendi kendine istatistik öğrenen bir kızdan ve insanları işlerle eşleştirmeye dair savaş dönemi sorunundan doğdular. Bu, içinde gerçek bir düşünce barındıran gerçek bir köken. Aynı zamanda klinik bir araç değil. Hiçbir zaman bir şeyi teşhis etme iddiasında bulunmadı. Bir ofiste uygulanması da onu böyle bir araca dönüştürmez.

Bu siteyi tek başıma yönetiyorum ve psikolog değilim. Harflerin nereden geldiğini bilmek, bence onlara gereğinden fazla anlam yüklemeye karşı elimizdeki en iyi koruma. Sonucu olduğu gibi görmeni sağlıyor: insanların kendilerini tanımlamalarına yardımcı olmak için iki kararlı amatörün oluşturduğu iyi niyetli bir araç.

Cevaplarının şimdi nasıl işlendiğini, yani işin mekanik tarafını merak ediyorsan, soruların nasıl dört harfe dönüştüğü yazısı puanlamayı adım adım anlatıyor. On altı tip sayfası ise Isabel Briggs Myers'ın kendi eliyle yazdığı açıklamaların günümüzdeki torunları.